Meaning and purpose of low salicylate diet

Agnieszka Momora, Jan Krupa

Centrum Medyczne MEDYK Sp. Z o.o., Sp. K, RZESZÓW, POLSKA

Streszczenie

Nietolerancja na salicylany definiowana jest, jako nieswoista, wywołana antygenem, reakcja nadwrażliwości, która może pojawić się przy kontakcie organizmu z kwasem salicylowym, jego pochodnymi bądź innymi organicznymi lub nieorganicznymi kwasami o podobnej budowie. Zasięg wyżej wymienionych substancji obejmuje żywność będącą ich źródłem, aspirynę (ASA), jak i inne niesteroidowe leki przeciwzapalne. Nadwrażliwość ta jest rzadka u dzieci. Ujawnia się najczęściej pomiędzy 20. a 30. rokiem życia. W populacji światowej odsetek osób po 30. roku życia cierpiących na nietolerancje na salicylany i ich pochodne wynosi 0,3−0,6%, natomiast u pacjentów z rozpoznaną astmą oskrzelową oscyluje w zakresie 3–21%. Astma aspirynowa (ang. aspirin-exacerbated respiratory disease − AERD) to choroba obejmująca górne i dolne drogi oddechowe, która obrazem klinicznym przypomina astmę. Nazywana jest triadą aspirynową, ponieważ najczęściej objawia się równoległym występowaniem trzech głównych dolegliwości: wrodzonej astmy oskrzelowej, polipów nosa i nadwrażliwości. Zaobserwowano, że dietoterapia ma pozytywy wpływ na ustąpienie bądź złagodzenie objawów. Dieta niskosalicylanowa  ma na celu utrzymanie podaży salicylanów w spożywanych pokarmach na takim poziomie, przy którym nie będą występowały objawy niepożądane.

Cel pracy: dokonanie przeglądu literatury z zakresu dietoterapii w sytuacjach dotyczących nadwrażliwości na salicylany oraz takich, w których ograniczenie ich spożycia może przynieść pozytywne efekty. Ponadto zwrócenie uwagi na potrzebę opracowania i oficjalnego zatwierdzenia jednolitych norm żywieniowych. W oparciu o dostępne dane literaturowe została opracowana tabela zawartości salicylanów w żywności.

Słowa kluczowe: dieta, kwas acetylosalicylowy, salicylany, nadwrażliwość

Abstract

Intolerance to salicylates is defined as a non-specific, antigen-induced hypersensitivity reaction that can occur when the body is in contact with salicylic acid or other organic or inorganic acids of similar structure. The source of these substances are some kind of food products, aspirin and other non-steroidal anti-inflammatory drugs. This hypersensitivity is rare in children. It is most often found between 20 and 30 years old. In the world population, the percentage of people over 30 years suffering from intolerances to salicylates and their derivatives is 0.3- 0.6%, while in patients with diagnosed bronchial asthma it ranges from 3-21%. Aspirin-induced asthma (AERD) is a disease that involves the upper and lower respiratory tract, which is similar to asthma in a clinical picture. It is called an aspirin triad, because it usually manifests three main symptoms: congenital bronchial asthma, nasal polyps and hypersensitivity. It has been observed that dietotherapy has a positive effect on the resolution or alleviation of symptoms. The aim of the low-salicylate diet is maintain the supply of salicylates in food intake at the safety level.

The aim: Review literature in the field of dietotherapy in situations of hypersensitivity to salicylates and those in which restriction of their consumption may bring positive results. In addition, paying attention to the need to develop and official approval of uniform dietary standards. Based on the available literature data, a table of salicylate content in food was prepared.

Key words: diet, acetylsalicylic acid, salicylates, hypersensitivity

Public Health Forum 2019;V(XIII)1(48):34-48

WSTĘP

Prawidłowe funkcjonowanie organizmu człowieka jest ściśle związane z rodzajem spożywanego pokarmu i jego przyswajaniem. Uniwersalne normy żywienia opracowywane według aktualnej wiedzy są podstawą do komponowania optymalnej diety. Zasady zdrowego żywienia rekomendowane dla osób zdrowych nie odpowiadają jednak indywidualnemu zapotrzebowaniu pacjentów, u których występuje nietolerancja lub inne nieprawidłowości, skłaniające do wykluczenia pewnych produktów z diety. Do wspomnianej grupy zaliczają się pacjenci cierpiący na astmę, u których objawy potęgują się po przyjęciu leków z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ, NSLPZ) bądź spożyciu żywności, będącej źródłem salicylanów.

Pierwszy przypadek reakcji takiej nadwrażliwości zaobserwował Hirschberg w 1902 r. W kolejnych dekadach odnotowywano sporadyczne przypadki nieprawidłowej reakcji na aspirynę. W XX w. zachorowalność na astmę aspirynową zaczęła gwałtownie wzrastać. Spośród czynników zwiększających prawdopodobieństwo zapadalności na to schorzenie najczęściej wymienia się palenie tytoniu, zwiększoną obecność alergenów oraz zanieczyszczenia środowiska [1]. Szacuje się, iż w Polsce odsetek pacjentów cierpiących na astmę aspirynową wynosi 0,1%. Choroba zdecydowanie dotyka częściej kobiety niż mężczyzn [2]. Nadwrażliwość na aspirynę (ASA) i inne NSLPZ jest rzadka u dzieci. Ujawnia się najczęściej u osób pomiędzy 20. a 30 .rokiem życia. Nadwrażliwość w populacji światowej wśród osób po 30. roku życia sięga 0,3−0,6%, natomiast w populacji pacjentów z rozpoznaną astmą oskrzelową oscyluje w zakresie 3–21% [3, 4].

Informacje o właściwościach leczniczych substancji pochodzenia naturalnego, które zawierają w składzie salicylany, pojawiły się już w czasach starożytnych. W starożytnym Egipcie stosowano wywar z suszonych liści mirtu jako środek przeciwbólowy przy skurczach macicy. Hipokrates zalecał sok z topoli do leczenia chorób oczu, a sok z wierzby do łagodzenia bólów porodowych, czy obniżania gorączki. W 1763 r. Stone po raz pierwszy szczegółowo opisał, jak leczyć zapalenie stawów za pomocą wyciągu z kory wierzby. Leroux w 1839 r. wyizolował z takiego wyciągu gorzki glikozyd znany, jako salicyna [5, 6].

Kwas salicylowy to związek organiczny, słabo rozpuszczalny w wodzie a dobrze w alkoholach, o temperaturze topnienia 159°C. Do pochodnych kwasu salicylowego zaliczamy acetylowane i nieacetylowane związki. Do związków acetylowanych przynależy kluczowy we współczesnej medycynie związek, zwany kwasem acetylosalicylowym (aspiryną), natomiast do pozostałej grupy związki, takie jak: salicylan sodu, salicylan metylu, salicylan dietyloaminy i salicylan fenylu. Badania Szczeklika i wsp. wykazały, iż lekami najczęściej wywołującymi objawy niepożądane są pyrazolony i kwas acetylosalicylowy.

Współczesne NSLPZ posiadają szeroki zakres właściwości i zastosowania w lecznictwie wielu schorzeń. Aspiryna jest ważnym elementem profilaktyki oraz terapii schorzeń kardiologicznych. Wykazuje między innymi działanie przeciwzakrzepowe i rozrzedzające krew. Regularne przyjmowanie leku zalecane jest osobom z zaawansowaną miażdżycą oraz chorobą wieńcową serca. Redukuje ryzyko wystąpienia kolejnego zawału serca, zwłaszcza w ciągu pierwszych 30 dni po pierwszym takim incydencie [7]. NLPZ powszechnie stosowane są w łagodzeniu gorączki, bólów, czy stanów zapalnych. Wykorzystuje się je również w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów, gorączki reumatycznej, ostrych napadów dny moczanowej. Stosowane są w terapii i choroby zwyrodnieniowej stawów, zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa, czy i innych stanów zapalnych z zajęciem tkanek okołokręgosłupowych, zwanych spondyloartropią. Badania wykazały, że aspiryna ma hamujący wpływ na rozwój niektórych nowotworów, w tym okrężnicy, sutka i jajników [8]. Głośne stały się dowody wskazujące na zminimalizowanie ryzyka wystąpienia choroby Alzheimera przy stosowaniu ASA i innych NSLPZ. Mechanizm ten jednak do tej pory pozostaje nieznany. Według niektórych danych literaturowych dieta aspirynowa znajduje zastosowanie również w przypadku pacjentów o zaburzeniach hiperkinetycznych takich, jak zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi czy autyzm [9].

Związki z grupy salicylanów można również znaleźć w substancjach pochodzenia roślinnego [10]. Wynika to z faktu, że kwas salicylowy pełni rolę mediatora w odpowiedzi roślin na infekcje bakteryjne i wirusowe oraz stres środowiskowy, prowadząc do zainicjowania reakcji obronnych. Salicylany wykazują działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne i antybakteryjne również u ludzi. Zmniejszają ryzyko arteriosklerozy i chorób nowotworowych. W komórkach ssaków kwas salicylowy wykazuje bioaktywność, która może hamować wytwarzanie potencjalnie nowotworowych prostaglandyn [11]. Ze względu na pozytywny wpływ na zdrowie człowieka, potocznie nazywane są „witaminą S” [12].

Głównym celem artykułu było dokonanie przeglądu dostępnej literatury z zakresu dietoterapii w sytuacjach dotyczących nadwrażliwości na salicylany oraz takich, w których ograniczenie ich spożycia może przynieść pozytywne efekty. Ponadto w opracowaniu starano się opisać przyczyny nadwrażliwości oraz metody postępowania w przypadku wystąpienia objawów. Celem było również zwrócenie uwagi na potrzebę opracowania i oficjalnego zatwierdzenia jednolitych norm żywieniowych, zawierających informacje poszukiwane przez osoby dotknięte nadwrażliwością na ww. substancje. Informacje te powinny dotyczyć przede wszystkim zawartości salicylanów w żywności. W oparciu o krajowe, jak i zagraniczne pozycje literaturowe podjęto próbę opracowania tabeli zawartości salicylanów w produktach spożywczych, która mogłaby być niezbędnym narzędziem podczas formułowania zaleceń lekarskich i żywieniowych w terapii pacjentów cierpiących na triadę oskrzelową, pokrzywkę bądź inne dolegliwości związane z nietolerancją salicylanów.

Patomechanizm nadwrażliwości
na ASA i inne NSLPZ

Nadwrażliwość na ASA i NSLPZ wynika z nadwrażliwości na salicylany, a dokładniej na kwas salicylowy. Patofizjologiczny mechanizm jest stałym obiektem badań. Nietolerancja na salicylany definiowana jest, jako „nieswoista, wywołana antygenem, pseudoalergiczna reakcja nadwrażliwości, która może pojawić się przy kontakcie organizmu z kwasem salicylowym, jego pochodnymi lub innymi organicznymi lub nieorganicznymi kwasami o podobnej budowie”. Zasięg tych substancji obejmuje nie tylko aspirynę i inne niesteroidowe antyflogistyki (leki przeciwzapalne), ale także żywność naturalnie zawierającą kwas salicylowy, niektóre barwniki i sztuczne dodatki, będące jego pochodnymi. Z tego względu, iż typ nadwrażliwości nie jest związany tylko z jedną substancją (np. aspiryną), lecz z całą grupą różnych związków, mówi się raczej o nietolerancji na salicylany, niż nietolerancji
na NSLPZ [13].

Niesteroidowe leki przeciwzapalne są silnymi inhibitorami enzymu cyklooksygenazy, zarówno COX-1, jak COX-2 – w szlaku przemian kwasu arachidonowego [14]. Obie cyklooksygenazy posiadają miejsce, w którym wiążą się z kwasem arachidonowym. Cyklooksygenazy (ang. cyclooxygenase − COX) są enzymami odpowiadającymi za wytwarzanie miejscowych informatorów komórkowych, które regulują procesy fizjologiczne w organizmie na przykład prostaglandyn (PGs). Izoforma COX-1 jest stale obecna w organizmie, COX-2 pojawia się natomiast w przypadku stanu zapalnego [15].Warto podkreślić, że w chorobach nowotworowych występuje podwyższony poziom COX-2. Zahamowanie aktywności COX-2 jest istotą działania NSLPZ. Aspiryna łącząc się z kwasem arachidonowym, uniemożliwia jego syntezę, blokując aktywność enzymatyczną COX-1 poprzez acetylację seryny [16].

Według hipotezy wysuniętej przez Szczeklika nadwrażliwość na aspirynę i inne NSLPZ polega na zahamowaniu syntezy prostaglandyn E2 (PGE2) z jednoczesnym wzrostem produkcji leukotrienów cysteinylowych (Cys-LT) i wtórną aktywacją komórek układu immunologicznego. Prostaglandyna E2 jest metabolitem kwasu arachidonowego odpowiedzialnym m.in. za hamowanie syntezy leukotrienów, które są silnymi mediatorami prozapalnymi. Prostaglandyny mają, zatem działanie przeciwzapalne. U osób nadwrażliwych na NSLPZ, w przeciwieństwie do osób zdrowych, po spożyciu leku nie następuje zmiana poziomu PGE2. W tym przypadku obserwuje się jednak podwyższony poziom leukotrienów po prowokacji kwasem acetylosalicylowym.

Podstawowym objawem wywołanym nadprodukcją leukotrienów cysteinylowych jest skurcz mięśni gładkich, powodujący zwężenie oskrzeli a w efekcie atak duszności. Cys-LT stymulują również wzmożone wydzielanie śluzu oraz zwiększoną przepuszczalność naczyń, co ułatwia rozprzestrzenianie się obrzęków górnych dróg oddechowych[17]Obrzęk naczynioruchowy, obrzęk górnych dróg oddechowych oraz ataki astmy są często objawami ostrej reakcji pseudoalergicznej, natomiast polipy nosa i przewlekłe zapalenie zatok przynosowych mogą być oznaką kontynuowanej nierozpoznanej nietolerancji na salicylany [18]. Różnorodność objawów nietolerancji na salicylany u ludzi tłumaczy się różnymi stopniami aktywacji hydrolazy leukotrienu A4 lub syntazy leukotrienu C4. Szlak leukotrienu A4 pełni rolę w podtrzymaniu procesu zapalnego, natomiast szlak leukotrienu C4 prowadzi do objawów typowych dla reakcji pseudoalergicznej.

Najpowszechniejszą zatem teorią patogenezy nadwrażliwości na ASA i inne NSLPZ jest blokowanie COX-1 i COX-2 wywołane spożyciem aspiryny, które prowadzi do zmiany szlaku metabolizmu kwasu arachidonowego. W efekcie zwiększona zostaje synteza mediatorów prozapalnych – leukotrienów C4, D4 i E4, która poza powodowaniem szeregu innych objawów, może też być przyczyną ostrej reakcji bronchospastycznej. Ta reakcja najczęściej spotykana jest u pacjentów w astmie oskrzelowej i w różnych postaciach przewlekłego zapalenia oskrzeli. Skurcz, który powoduje brak wystarczającego dostępu tlenu do pęcherzyków jest objawem dominującym. Pacjent w takiej sytuacji odczuwa duszność. W przeciwieństwie do aspiryny kwas salicylowy nie ma wpływu na izoformy COX-1 i COX-2, ale hamuje syntezę prostaglandyn w nienaruszonych komórkach [19]. Reakcja na salicylany jest reakcją nietoksyczną, zwaną nadwrażliwością pokarmową (ang. food hypersensitivity − FHS). Zakres FHS obejmuje następstwa, przynależące do wspomnianej grupy reakcji farmakologicznych, pojawiające się po spożyciu żywności, zawierającej naczynioaktywne salicylany.

ASTMA ASPIRYNOWA

Astma aspirynowa inaczej astma z nadwrażliwością na aspirynę i inne NLPZ (ang. aspirin-exacerbated respiratory disease − AERD) to choroba obejmująca górne i dolne drogi oddechowe, która obrazem klinicznym przypomina astmę. Nazywana jest triadą aspirynową, ponieważ najczęściej objawia się równoległym występowaniem trzech głównych dolegliwości: wrodzonej astmy oskrzelowej, polipów nosa i nadwrażliwości na aspirynę lub inne leki z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych [20].U pacjentów z przewlekłym zapaleniu błon śluzowych nosa, często w postaci eozynofilowego nieżytu nosa i zatok przynosowych z licznymi powikłaniami w postaci polipów, należy stosować środki ostrożności w związku z dużym prawdopodobieństwem wystąpienia niepożądanej reakcji na aspirynę lub inne NSLPZ. Istotne jest wczesne rozpoznanie astmy aspirynowej, ponieważ choroba ma przebieg postępujący, z tendencją do występowania zaostrzeń i groźnych dla życia stanów astmatycznych. Wprowadzenie diety ubogiej w substancje, wywołujące niepożądane reakcje, w tym przypadku salicylany, pomaga zahamować rozwój choroby i uniknąć sytuacji zagrażających życiu pacjenta.

W Polsce w latach 70. XX wieku pojawiły się pierwsze publikacje dotyczące związku ciężkiej astmy oskrzelowej z reakcją nadwrażliwości na salicylany i niesteroidowe leki przeciwzapalne. Największe zasługi w tym zakresie przypisuje się Szczeklikowi [21].

Obraz kliniczny

Astma oskrzelowa to przewlekła choroba zapalna układu oddechowego, charakteryzująca się odwracalną obturacją dróg oddechowych. Zmniejszenie ich drożności powoduje kaszel, duszności, ucisk w klatce piersiowej, a także świsty przy oddychaniu. Duże nagromadzenie polipów u pacjentów z AERD wywołane jest zapaleniem śluzówki nosa, któremu towarzyszy wodnisty katar oraz upośledzenie zmysłu węchu. Pacjenci często cierpią na przewlekłe zapalenie zatok. Zauważalnym objawem AERD jest ogólny nieżyt górnych dróg oddechowych. Skutkiem zablokowania górnych dróg oddechowych, bywają często bóle głowy oraz związana z dyskomfortem bezsenność. Oczy pacjenta mogą być przekrwione i łzawić [22, 23]. Typowe objawy skórne obejmują swędzenie oraz pokrzywkę. Konsekwencją zapalenia dróg oddechowych są głównie obrzęki naczynioruchowe okolic ust, nosa czy krtani [24]. Pokrzywka jest schorzeniem skórnym często współistniejącym z nadwrażliwością na salicylany. Podstawowymi objawami są między innymi obecność bąbli pokrzywkowych oraz obrzęk skóry. Obrzęk wpływa na rozszerzenie naczyń krwionośnych, co prowadzi do wzrostu przepuszczalności ich ścian. W takiej sytuacji mediatory zapalne mają możliwość przenikania do różnych tkanek, napędzając tym samym powstawanie bąbli pokrzywkowych. Ich wielkość waha się od kilku milimetrów do nawet kilkunastu centymetrów [25]

Ze strony układu pokarmowego pojawiają się silne bóle brzucha, biegunki, nudności czy wymioty. Zaostrzenie się bólu brzucha po spożyciu kwasu acetylosalicylowego jest bezpośrednim wskazaniem do przeprowadzenia testu sprawdzającego nadwrażliwość. Podczas gdy ostre objawy nosowe, płucne czy skórne mogą się pojawić już w przeciągu kilku godzin, chroniczne objawy gastroenterologiczne i inne oligosymptomatyczne dolegliwości pojawiają się dopiero po kilku dniach. Po spożyciu aspiryny przez osobę chorą na astmę oskrzelową może wystąpić skurcz oskrzeli, powodujący uczucie ucisku w klatce piersiowej oraz duszności. Najgroźniejszą postacią nadwrażliwości na NSLPZ jest pełnoobjawowy wstrząs anafilaktyczny, przy którym konieczne jest natychmiastowe leczenie. Skurcz oskrzeli przy bardzo silnej reakcji może prowadzić nawet do utraty przytomności i zatrzymania oddechu. Obecnie aspiryna i niesteroidowe leki przeciwzapalne wymieniane są jako jedna z najczęstszych przyczyn wstrząsów anafilaktycznych.

Diagnostyka

W przypadku zgłoszenia lekarzowi przez pacjenta zespołu objawów charakterystycznych dla AERD należy podjąć wszelkie środki ostrożności związane z możliwością wystąpienia niepożądanej reakcji na podane ASA i NSLPZ. Może ona wystąpić, nawet jeśli pacjent nie podaje historii nadwrażliwości na salicylany. Nietolerancja na ASA i NSLPZ nie zawsze bowiem rozwija się równolegle z wystąpieniem innych objawów AERD.

W celu potwierdzenia lub wykluczenia nadwrażliwości na aspirynę i NSLPZ, wykonuje się próbę prowokacyjną z użyciem aspiryny. Polega ona na przyjmowaniu stopniowo zwiększających się dawek ASA i analizowaniu wpływu substancji na objawy. Stosuje się trzy rodzaje prób prowokacyjnych z ASA: doustną, wziewną lub donosową [26]. Próba prowokacyjna z aspiryną jest badaniem stosunkowo niebezpiecznym. Alternatywnie do prowokacji doustnej można przeprowadzić badanie krwi na produkcję eikozanoidów w elementach morfotycznych. Ważną rolę w diagnostyce AERD odgrywa wprowadzenie próbnej diety eliminującej aspirynę i inne salicylany. Wskazaniem do zastosowania diety aspirynowej jest ustąpienie bądź złagodzenie dolegliwości, zauważalne od czasu ostatniego przyjęcia kwasu acetylosalicylowego.

Metody leczenia

Astma aspirynowa jest złożoną jednostką kliniczną, przez co wymaga specyficznego leczenia. Astma oskrzelowa miewa często charakter zaostrzony, więc wielu pacjentów jest zależnych od sterydów. Niektóre badania wykazały, że skutecznymi farmaceutykami są antagoniści leukotrienów (leki przeciwleukotrienowe) oraz inhibitory syntezy leukotrienów. W leczeniu polipów nosa stosuje się leczenie farmakologiczne, najczęściej za pomocą kortykosteroidów. Kiedy polipy powodują przewlekłą niedrożność nosa pomimo leczenia zachowawczego, zalecany jest zabieg chirurgiczny. Złagodzenie pozostałych objawów u osób z nietolerancją ASA i NSLPZ osiąga się dzięki wprowadzeniu diety eliminującej salicylany, bądź zmniejszającej ich stężenie. Objawy nadwrażliwości na salicylany są szczególnie trudne do wyleczenia u pacjentów, u których całkowite odstawienie leków z grupy NSLPZ jest niemożliwe. Taki chory kwalifikuje się do przeprowadzenia trwałego odczulania, tak zwanej desensytyzacji [27].

DIETA ASPIRYNOWA

Dieta aspirynowa inaczej zwana dietą niskosalicylanową (ang. low salicylate diet) polega na utrzymaniu podaży salicylanów w spożywanych pokarmach na takim poziomie, przy którym nie będą występowały objawy niepożądane. W związku z powyższym całkowita eliminacja pokarmów, które zawierają salicylany może okazać się zbędna i niepotrzebnie restrykcyjna. Tolerowana dawka jest indywidualna dla każdego pacjenta, a ponadto zależny od okoliczności. Klasycznym przykładem są sytuacje stresowe, przy których zmniejsza się tolerancja organizmu na salicylany [28].

Nadwrażliwość może wystąpić z powodu spożycia żywności zawierającej dodatki, konserwanty czy barwniki o strukturze podobnej do kwasu acetylosalicylowego (na przykład kwas benzoesowy czy tartrazyna). Często ujawnia się po spożyciu leków o strukturze przypominającej ASA. Wskazane jest, aby szczegółowo czytać etykiety, zwracając uwagę na skład produktu i stopień jego przetworzenia. Obecność salicylanów w pokarmach nie zawsze jest podawana przez producenta na opakowaniach. Stanowią one ukryte niebezpieczeństwo dla pacjentów z nadwrażliwością na salicylany, ASA i inne NSLPZ. Należy kierować się zasadą przygotowywania potraw samemu w domu. Przestrzegając zasad diety, zdołamy doprowadzić do „wyciszenia”, zmniejszenia natężenia reakcji alergicznej w organizmie i ochronę błony śluzowej przewodu pokarmowego.

Grupa produktów, których należy się wystrzegać w przypadku nadwrażliwości obejmuje większość przypraw i pokarmów konserwowanych benzoesanami. Stężenie jest znacznie większe przy zawartości syntetycznych środków zapachowych, smakowych i barwników. W naturze salicylany występują w główniej mierze w warzywach, owocach, ziołach i przyprawach. Znaczne ich ilości znajdują się również w herbacie, orzechach, sokach, winie czy piwie. Pokarmy poddane obróbce technologicznej z reguły zawierają mniej salicylanów niż świeże lub suszone produkty. W 2014 roku została opublikowana praca Gajewskiej, której głównym celem było zbadanie, ile salicylanów znajduje się w lokalnej żywności. Wykazano, że dzienne spożycie salicylanów w racjach pokarmowych zdrowych osób dorosłych (n=83) wynosiło 4,07 mg, a głównym ich źródłem były świeże owoce i warzywa oraz napoje bezalkoholowe i alkoholowe. Zioła, przyprawy i produkty o potencjalnie największej zawartości salicylanów, wnosiły niespełna 7% ogólnej ilości spożywanych tych związków. Przytoczone badanie potwierdza potrzebę dokładnej oceny zawartości salicylanów w krajowych produktach żywnościowych.

Każda dieta eliminacyjna wiąże się z konsekwencjami. Całkowite wyeliminowanie danego produktu przyczynia się niejednokrotnie do niedoborów składników odżywczych, jakie są w nim zawarte. Rotacja zmniejsza przeciążenie organizmu alergenami z tej samej rodziny produktów spożywczych. Produkty spożywcze z tej samej subgrupy mogą być spożywane wyłącznie jednego dnia. Następne spożycie wskazane jest po trzech dniach przerwy. Zalecane jest, aby przy planowaniu jadłospisu brać pod uwagę rodzinę botaniczną i klasę zoologiczną produktów spożywczych. Warto podkreślić, iż produkty substytuujące substancje rozpoznawaną za alergizującą (w tym przypadku salicylany) mogą doprowadzić do autoagresji immunologicznej.

Odpowiednie rozpoznanie nadwrażliwości pokarmowej zapewnia skrupulatnie przeprowadzony wywiad lekarski. Nadzór dietetyka zapewni stosowne ułożenie indywidualnego jadłospisu i zaleceń dietetycznych. Gdy dietetyk podejrzewa nadwrażliwość na salicylany, powinien zasugerować, aby pacjent udał się do laryngologa, otolaryngologa, czy pulmonologa. W przypadku rozpoznania u pacjenta nadwrażliwości na ASA i NLSPZ, warto choremu przekazać pisemny wykaz przeciwwskazanych leków oraz zwrócić uwagę na obecność salicylanów w niektórych kosmetykach czy produktach leczniczych [30]. Należy również poinformować pacjenta, jak postępować w przypadku wystąpienia reakcji nadwrażliwości. Odpowiednio skomponowana dieta aspirynowa nie powinna stanowić zagrożenia dla zdrowia i życia osoby nadwrażliwej.

Zastosowanie diety niskosalicylanowej u pacjentów
z nadwrażliwością na salicylany

Zaobserwowano, że dietoterapia ma pozytywy wpływ na ustąpienie dolegliwości związanych z AERD [31].Umożliwia złagodzenie zapalenia górnych i dolnych dróg oddechowych oraz błon śluzowych nosa. Warto zaznaczyć, że jeśli występują liczne powikłania w postaci polipów, którym towarzyszy ostry wodnisty wyciek z przekrwieniem błony śluzowej, wskazane jest, aby wykonać zabieg metodą endoskopową w celu ich usunięcia. Gdy dojdzie do zapalenia dolnych i górnych dróg oddechowych, u pacjenta mogą pojawić się niepożądane reakcje skórne, przybierające formę pokrzywki, niekiedy z ostrymi obrzękami naczynioruchowymi. Zastosowanie zasad dietoterapii ma na celu złagodzenie dolegliwości. Według badań Szczuko i Romaniuk dieta niskosalicylanowa na poziomie wartości energetycznej 2500 kcal nie stanowi większego zagrożenia pod względem wystąpienia niedoborów składników pokarmowych [32]. Wykazano natomiast, że długotrwałe stosowanie diety na poziomie 1500 kcal zwiększa ryzyko występowania niedoborów pokarmowych.

Zastosowanie diety
niskosalicylanowej
u pacjentów z ADHD

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, znany powszechnie pod skrótem ADHD (ang. Attention Deficit Hyperactivity Disorder), określany również, jako zaburzenia hiperkinetyczne. Dotyka przeważnie chłopców w wieku szkolnym. Prawdopodobieństwo zachorowania zmniejsza się wraz z wiekiem [33].

Etiologia ADHD jest wieloaspektowa i nie została do końca poznana. Przyczyny wystąpienia choroby łączą czynniki genetyczne, środowiskowe i psychologiczne Obraz kliniczny charakteryzuje się w uogólnieniu trudnością w podtrzymaniu uwagi, impulsywnością, a także problemami dotyczącymi kontroli nad poziomem pobudzenia. Dzieci z ADHD cechuje trudność w pozostaniu w bezruchu, bezcelowe poruszanie się, na przykład bardzo intensywne tupanie czy machanie nogami. Borykają się również z pochopnością w decydowaniu, problemami z koncentracją oraz związanymi tym niską wydajnością w pracy umysłowej i wiele innych nieprawidłowości w sferze ruchowej i poznawczej. Choroba może rozwinąć się już w okresie prenatalnym. Komplikacje w trakcie porodu i zaraz po urodzeniu, a także nieprawidłowości w diecie w okresie dorastania są również potencjalną przyczyną zachorowania. Leczenie ADHD polega na zastosowaniu połączenia terapii behawioralnej, psychologicznej i farmakologicznej. Istnieje konieczność poszukiwania alternatywnych metod leczenia objawów ADHD. W ostatnich latach wzrasta zainteresowanie rolą dietoterapii w łagodzeniu zaburzeń hiperkinetycznych [34]. Poprawę osiąga się za pomocą redukcji ilości węglowodanów prostych w pożywieniu, wzbogaceniu diety w minerały (żelazo, cynk, magnez, jod), witaminę B6 oraz kwasy tłuszczowe (n-3 PUFA). Zaobserwowano związek między sztucznymi dodatkami do pożywienia a rozwojem ADHD pośród dzieci. Pozytywne skutki w niektórych przypadkach przynosi eliminacja z diety salicylanów obecnych w sztucznych dodatkach do pożywienia, a także występujących naturalnie w określonych produktach spożywczych. Opublikowane badania Feingolda ukazywały negatywny wpływ syntetycznych barwników do żywności i naturalnych salicylanów na zachowanie niektórych dzieci [35]. U ponad 50% dzieci nastąpiła poprawa po wyeliminowaniu z ich diety produktów zawierających sztuczne barwniki, substancje aromatyzujące, słodziki i konserwanty, a także te będące głównym źródłem salicylanów. Na podstawie badań opracowany został model diety niskosalicylanowej – program Feingolda, stosowany w ADHD. Podobne badanie przeprowadził Bateman (n=277) wśród dzieci zarówno z nadpobudliwością, jak i bez stwierdzonych objawów ADHD [36]. Obserwacje trwały 4 tygodnie. Okazało się, że wykluczenie barwników z diety skutkowało obniżeniem nadpobudliwości. Po podaniu dzieciom soków zawierających 20 mg sztucznych barwników: żółcień pomarańczowa (E110), tartrazyna (E102), azorubina (E122) oraz 45 mg benzoesanu sodu, rodzice zgłaszali nasilenie niepożądanych objawów. Nie zbadano jednak poziomu subiektywności oceny rodziców, lecz wiele badanie wskazuje na prawdopodobieństwo istnienia związku pomiędzy zachowaniem dzieci a spożyciem przez nie tych substancji. Obserwacje, które przeprowadzili Dengate i Ruben potwierdziły wpływ dodatków do pożywienia na zachowanie dzieci z ADHD [37]. W badaniu wykorzystano popularny dodatek do chleba E282. Autorzy stwierdzili, że symptomy, takie jak: drażliwość, niepokój, brak koncentracji i zakłócenia snu, mogą być spowodowane codziennym spożyciem owej substancji.

Wpływ salicylanów i dodatków do żywności na dzieci z ADHD pozostaje tematem kontrowersyjnym. Niektóre źródła przedstawiają sceptyczne podejście do roli diety w leczeniu ADHD. Do tej pory analizowano jednak wiele diet mających pomóc dzieciom złagodzić dolegliwości, przy czym dla wielu z nich nie wykazano poprawy w leczeniu. Warto, zatem przetestować dietę aspirynową w celu zweryfikowania jej wpływu na dane dziecko z ADHD.

Zastosowanie diety niskosalicylanowej u pacjentów
z autyzmem

Autyzm to złożone zaburzenie ośrodkowego układu nerwowego, ujawniające się najczęściej w pierwszych trzech latach życia człowieka i trwające do dorosłości. Polega na zaburzeniach zdolności poznawczych i interpersonalnych: stereotypowym zachowaniu, nieumiejętności nauki na błędach, czy budowania relacji. Pacjenci często wykazują skłonność do alienacji. U pacjentów z autyzmem procesy metylacji, transsulfuracji i sulfatacji
nie zachodzą prawidłowo, gdyż nie posiadają oni enzymu PST, który umożliwia rozkład salicylanów i ich pochodnych [38].

Dieta jest potężnym narzędziem mogącym znacznie polepszyć stan pacjenta. Wyeliminowanie sztucznych konserwantów, barwników oraz substancji aromatyzujących, może łagodzić objawy autyzmu. Dieta Feingolda jest jedną z podstawowych diet, które ograniczają spożycie salicylanów. Wykluczeniu podlegają również najbardziej reaktywne salicylany, zawarte na przykład w produktach takich, jak migdały, jabłka, jagody, ogórki, curry i większość przypraw, winogrona, pomarańcze, miód, brzoskwinie, papryka, pomidory. Wzmożone spożycie tych produktów może wskazywać na nadwrażliwość [39]. W związku z tym, iż przyczyny autyzmu nie zostały do tej pory poznane, podjęcie próby włączenia diety aspirynowej może się okazać dobrym rozwiązaniem.

Baza produktów

Większość owoców zawiera znaczące ilości salicylanów. Według badań Chiang zawartość SA w świeżych warzywach waha się od 0,09 do 2,3 mg/kg, a w owocach od 0,01 do 0,48 mg/kg [40]. Bogatym źródłem związków są w szczególności jagody, maliny, winogrona czy morwa. Jabłka w zależności od gatunku charakteryzują się zmienną ilość salicylanów. Suszone owoce zawierają wysokie stężenie SA w stosunku do ich świeżych odpowiedników, ze względu na proces usuwania wody podczas suszenia. Obróbka cieplna nie ma znaczącego wpływu na zawartość salicylanów w owocach czy warzywach. Owoce o niskiej zawartości ww. związków mają z reguły mniej pikantny smak.

Zawartość SA różni się znacznie w grupie surowych warzyw. Świeże pomidory charakteryzują się niewielkim stężeniem salicylanów, natomiast większość przetworzonych produktów pomidorowych zawiera znaczne ich ilości. Wysoka ilość SA znajduje się w warzywach i owocach, do których dodano ziół bądź przypraw (marynowane, kiszone). Warzywa strączkowe są bezpieczne dla osób z nadwrażliwością na salicylany ASA i NLPZ, gdyż zawierają mniej niż 0,08 mg/l00 g w stanie suchym.

Wszystkie zboża charakteryzują się wysoką zawartością SA, z wyjątkiem mąki kukurydzianej (0.43 mg/100 g). Mleko jest wolne od salicylanów, jak i fermentowane produkty mleczne. Sery również odznaczają się brakiem tych związków z wyjątkiem sera mozzarella (0,02 mg/100 g). Mięso, ryby i jaja nie zawierają SA. Jedynie krewetka posiada znikomą ich ilość (0,3 mg/100 g). Migdały i orzechy ziemnie zawierają dużo salicylanów: odpowiednio 3,0 i 1,1 mg/100 g. Kokos jest ubogi w te związki, a ziarna sezamu, maku i słonecznika zawierają nieznaczne jego ilości. Zawartość SA waha się od ilości znikomej w kakao i kawie bezkofeinowej do dużej, osiągającej 7,3 mg/100 ml w niektórych herbatach kofeinowych. Większość herbat bezkofeinowych odznacza się niskim stężeniem tych związków. Kwas salicylowy rozpuszcza się w chlorku metylenu, który jest często używany do ekstrakcji kofeiny, dlatego kawy zawierają mniej niż 0,96 mg/100 ml. Wyższa zawartość (2,26 mg) może wynikać z użycia do produkcji surowych materiałów, takich jak: cykoria. Spośród napojów alkoholowych, wina zawierają podobną ilość salicylanów, co soki winogronowe (0,35 – 1,0 mg/100 ml) [41].

PODSUMOWANIE

Kwas salicylowy pełni rolę mediatora w odpowiedzi roślin na infekcje bakteryjne i wirusowe. W komórkach ssaków wykazuje bioaktywność, która może hamować wytwarzanie potencjalnie nowotworowych prostaglandyn. Dzięki licznym właściwościom wykorzystywany jest na szeroką skalę w przemyśle farmaceutycznym jak i spożywczym.

U niektórych osób dochodzi do reakcji nadwrażliwości, pojawiającej się w wyniku kontaktu organizmu z kwasem salicylowym. Do wspomnianej grupy zaliczają się pacjenci cierpiący na astmę, u których objawy potęgują się po przyjęciu leków z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych bądź spożyciu żywności będącej źródłem salicylanów. Patofizjologiczny mechanizm jest nadal stałym obiektem badań. Głównym objawem przedstawionych reakcji jest tak zwana triada aspirynowa. Dotyczy ona trzech głównych dolegliwości: wrodzonej astmy oskrzelowej, polipów nosa i nadwrażliwości na aspirynę, salicylany lub inne leki z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Dieta niskosalicylanowa polega na utrzymaniu podaży salicylanów w posiłkach na takim poziomie, przy którym nie uwidaczniają się objawy niepożądane. Zarówno pacjenci, jak i sami dietetycy napotykają trudności w opracowywaniu diety rekomendowanej dla osób z nadwrażliwością. Trudność polega głownie na restrykcyjności diety, jak i braku zatwierdzonych norm, precyzujących zawartość ww. substancji w żywności. Istnieje niebezpieczeństwo, iż przy stosowaniu niewłaściwie zbilansowanej diety eliminacyjnej, wystąpią niedobory składników odżywczych. Podjęcie próby stosowania takiego modelu dietoterapii, powinno być przeprowadzane z zachowaniem należytej ostrożności.

Adnotacja

Tab.1-Tab.11Własnego autorstwa na podstawie:

1. Swain A. Salicylates in foods. Human Nutrition Unit, Wales, Australia 1985

2. Every Day with ADHD Salicylates Food Chart. Celebrate Abiding disabilities, Australia 2013 pp. 1-6

Piśmiennictwo

1. Szczeklik A, Nizankowska E, Duplaga M. Natural history of aspirin–induced asthma. AIANE Investigators. European Network on Aspirin-Induced Asthma. Eur Respir J 2000;16:432-436.

2. Kupczyk M, Kuna P. Nadwrażliwość na aspirynę i inne niesteroidowe leki przeciwzapalne – mechanizmy, diagnostyka, terapia. Pneumonol Alergol Pol. 2008;76:366-377

3. Grzywa-Celińska A, Lachowska-Kotowska P, Prystupa A, Celiński R, Kotowski M. Astma i stan astmatyczny w codziennej praktyce lekarskiej. E Med Og Nauk Zdr. 2013;19(4):397-402

4. Porębski G, Piotrowicz-Wójcik K, Czarnobilska E, Obtułowicz K. Diagnostyka natychmiastowych reakcji nadwrażliwości na niesteroidowe leki przeciwzapalne. Alergol Immunol 2010;7(2):33-35

5. Międzybrodzki R. Kierunki poszukiwań i zastosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Postępy Hig Med. Dosw 2004;58:439-447

6. Knypl K. Kwas acetylosalicylowy-stare i nowe wskazania do stosowania. Przew Lek. 2003;6(10):14-21

7. Hayden M, Pignone M, Phillips C, Mulrow C. Aspirin for the primary prevention of cardiovascular events: a summary of the evidence for the U.S. Preventive Services Task Force. Ann Intern Med 2002;136(2):161-172

8. Gonzalez-Perez Luis A, García Rodríguez A, López-Ridaura R. Effects of non-steroidal anti-inflammatory drugs on cancer sites other than the colon and rectum: a meta-analysis. BMC Cancer 2003;3:28

9. Wetulani J. Perspektywy terapii choroby Alzheimera. Psychogeriatr Pol. 2004;1(4):253-278.

10. Grynkiewicz G, Hennig J. Związki naturalne w farmacji i medycynie. Kwas salicylowy i fenolokwasy. Stand Med. 2010;7:10-12.

11. Ignacak M, Mastalerz L. Dieta ubogosalicylanowa w nadwrażliwości na niesteroidowe leki przeciwzapalne. Przeg Lek 2015;12:720-759.

12. Duthie GG, Wood AD. Natural salicylates: foods, functions and disease prevention. Food Funct. 2011 2(9):515-20.

13. Skypala I. Nadwrażliwość pokarmowa – alergia i nietolerancja pokarmowa. Warszawa: Elsevier 2010, pp:53-55

14. Simon RA. Prevention and treatment of reactions to NSAIDs. Clin Rev Allergy Immunol 2003;24:189-198

15. Vane J. Inhibition of prostaglandin synthesis as a mechanism of action for aspirin-like drugs. Nature 1971:232-235

16. Burda F, Chałas A, Szumiało J. Cyklooksygenaza i prostanoidy – znaczenie biologiczne. Postępy Hig Med Dosw 2006;60:129-141

17. Sanak M, Pierzchalska M, Bazan-Socha S, Szczeklik A. Enhanced expression of leukotriene C4 synthase due to overactive transcription of an allelic variant associated with aspirin–intolerant asthma. Am J Respirat Cell Molecul Biol 2000;23:290-296.

18. Yu-Hor Thong B, Mirakian R, Castells M et al. A World Allergy Organization International Survey on Diagnostic Procedures and Therapies in Drug Allergy/Hypersensitivity. World Allergy Organ J 2011;4(12):257-270

19. Hayden M, Pignone M, Phillips C, Mulrow C. Aspirin for the primary prevention of cardiovascular events: a summary of the evidence for the U.S. Preventive Services Task Force Ann Intern Med 2002;136(2):161-172.

20. Kowalski M, Makowska JS, Blanca M et al. Nadwrażliwość na niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) – klasyfikacja, rozpoznawanie i leczenie: Przegląd European Network of Drug Allergy i European Network on Hypersensitivity to Aspirin and Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drug. Alerg Astma Immunolog. 2011;16 (2):57-70

21. Allergy and Immunology Associates of New England: http://www.allergyimmunologydocs.com/ Dostęp z dnia: 20.10.2018

22. Gromek I, Krzeski A. Przewlekłe zapalenie zatok przynosowych z polipami nosa. Mag Otorynolaryngolog. 2009:1-18

23. Bochenek G. Alergia i nadwrażliwość na niesterydowe leki przeciwzapalne. Alerg Astma Immunolog. 2012;17(2):57-65

24. Schnyder B, Pichler WJ. Mechanisms of drug-induced allergy. Mayo Clin Proc 2009;4(3):268-272

25. Broniarczy-Dyła G, Urysiak-Czubatka I. Niepożądane objawy skórne po niesteroidowych lekach przeciwzapalnych. Post Dermatol Alergol 2007;6(24):274-281.

26. Kurek M, Zalewski T. Testy prowokacyjne w nadwrażliwości i alergii pokarmowej Medycyna oparta na dowodach – stanowiska ekspertów. pp. 45-50

27. Piotrowicz-Wójcik K, Porębski G, Czarnobi E. Desensytyzacja w nadwrażliwości na leki. Przeg Lek. 2013;70(12):1008-1009.

28. Potoczek A. Współwystępowanie astmy aspirynowej, zespołu lęku napadowego i depresji a płeć chorych i doznane urazy psychiczne. Psychiatr Pol. 2010;24(4):557-567

29. Gajewska D, Kęszycka P. Źródła salicylanów w diecie osób dorosłych. XXIII Ogólnopolskie Sympozjum Bromatologiczne, Kraków 2014

30. Good P. Did Acetaminophen Provoke the Autism Epidemic?. Alternative Medicine Review 2009;14(4):364

31. Żebrowski M, Żebrowski R, Machlańska A, Waszczykowska E, Żebrowska A. Skórne reakcje polekowe wywołane lekami kardiologicznymi. Forum Kardiol. 2005;10(1):7-15

32. Szczuko M, Romaniuk R. Dieta niskosalicylanowa a możliwość występowania niedoborów składników pokarmowych. J Life Sci. 2016;62(4):18-24

33. Every Day with ADHD Salicylates Food Chart. Celebrate Abiding disabilities, Australia 2013;1-6

34. Wróblewski M. Socjologia choroby. Studium kontrowersji wokół etiologii, diagnozy I terapii ADHD. J Philosoph Interdiscipl Vanguard 2013;1:77­118

35. Feingold B. Dietary management of juvenile deliquency. Int J Offender ther. 1979;23:73-84.

36. Konikowska K. Wpływ składników diety na objawy ADHD u dzieci. Rocz Panstw Zakl Hig. 2012;63(2):127 -134

37. Dengate S, Ruben A. Controlled trial of cumulative behavioural effects of a common bread preservative. J Paediatr Child Health 2002;38(4):373-376.

38. Matthews J. Autism Diets: The Nourishing Hope for Autism: Nutrition Intervention for Healing Our Children. Healtful Living Media. 2008:67

39. Kidd P. Autism, an Extreme Challenge to Integrative Medicine. Part 1: The Knowledge Base. Altern Med Rev 2002;7,4:292-316

40. Chiang HL, Venter C, Syue PC, Ku KL, Wu CH. Which Fruits and Vegetables Should Be Excluded from a Low-Salicylate Diet? An Analysis of Salicylic Acid in Foodstuffs in Taiwan. Int Arch Allergy Immunol 2018;176(3-4):198-204

41. Swain A. The role of Natural Salicylates in food intolerance. Phd thesis .The University of Sydney 1988

ORCID

Agnieszka Momora– 0000-0003-1471-4584

Jan Krupa – 0000-0003-1373-476X

Konflikt interesów

Autorzy deklarują brak konflktu interesów.

Autor korespondujący

Agnieszka Momora,

aleja Tadeusza Rejtana 53, 35-210 Rzeszów

e-mail: agnieszkamomora@gmail.com

Nadesłano: 28.12.2018

Zaakceptowano: 03.10.2019

Tabele zawartości salicylanów w wybranych produktach.

Tabela 1. Zawartość salicylanów w owocach.

OWOCE

Produkt

Obróbka technologiczna,
rodzaj

Zawartość salicylanów
w mg/100 g

banan

świeże

0

granat

świeże

0,07

jabłko (Golden Delicious)

świeże

0,08

cytryna

świeże

0,1

śliwka

świeże

0,1

mandarynka

świeże

0,11

limonka

świeże

0,18

marakuja

świeże

0,18

figa

świeże

0,25

gruszka

świeże

0,27

kiwi

świeże

0,32

arbuz

świeże

0,42

nektarynka

świeże

0,49

jabłko (Ardmona)

w puszce

0,55

liczi

świeże

0,56

brzoskwinia

świeże

0,58

jabłko (Granny Smith)

świeże

0,59

awokado

świeże

0,6

figi

suszone

0,64

grejpfrut

świeże

0,68

mango

świeże

0,76

wiśnia

świeże

0,85

winogrona

świeże

0,94

ananas

w puszce

1,36

morela

w puszce

1,42

melon

świeże

1,5

żurawina

świeże

1,65

jeżyna

świeże

1,86

gujawa

świeże

2,02

malina

świeże

2,04

pomarańcza

świeże

2,39

morela

świeże

2,58

borówka amerykańska

świeże

2,76

czarna porzeczka

świeże

3,06

malina

mrożone

3,14

daktyle

świeże

3,73

czerwona porzeczka

świeże

5,06

rodzynki

suszone

6,62

śliwka

w puszce

1,16 – 6,87

Tabela 2. Zawartość salicylanów w warzywach.

WARZYWA

Produkt

Obróbka technologiczna,
rodzaj

Zawartość salicylanów
w mg/100 g

bambus

w puszce

0

brukiew

świeże

0

czosnek

świeże

0

dynia

świeże

0

fasola

w puszce

0

kapusta zielona

świeże

0

kiełki fasoli mung

suszone

0

sałata

świeże

0

seler

świeże

0

soczewica

w puszce

0

soja

suszone

0

szczypiorek

świeże

0,03

groch

świeże

0,04

papryka

świeże

0,06

brukselka

świeże

0,07

kapusta czerwona

świeże

0,08

ogórek

świeże

0,08

por

świeże

0,08

fasola

świeże

0,1

ziemniak

świeże

0,12

szparagi

świeże

0,14

ziele angielskie

suszone

0,15

cebula

świeże

0,16

kalafior

świeże

0,16

rzepa

świeże

0,16

cukinia

świeże

0,17

burak

świeże

0,18

chrzan

świeże

0,18

marchew

świeże

0,23

kukurydza

w puszce

0,26

oliwki czarne

w puszce

0,34

pasternak

świeże

0,45

pomidor koktajlowy

świeże

0,48

kukurydza

świeże

0,5

pomidor

w puszce

0,53

szpinak

świeże

0,53

brokuły

świeże

0,65

lucerna

świeże

0,7

rzeżucha

świeże

0,84

bakłażan

świeże

0,88

cykoria

świeże

1,02

papryczka chili

świeże

1,2

rzodkiewka

świeże

1,24

oliwki zielone

w puszce

1,29

endywia

świeże

1,9

ogórek

w puszce

6,14

pomidor

świeże

0,16 – 1,04

pieczarki

świeże

0,59 – 1,26

Tabela 3. Zawartość salicylanów w przyprawach.

PRZYPRAWY

Produkt

Obróbka technologiczna,
rodzaj

Zawartość salicylanów
w mg/100 g

szafran

suszone

0

sos sojowy

sos

0

pietruszka

liście

0,08

imbir

suszone

0,1

kolendra

suszone

0,2

sos tabasco

sos

0,65

kozieradka

suszone

0,8

ocet balsamiczny

 

1,33

papryczka chili

suszone

1,38

wanilia

laska

1,44

liść laurowy

liście

2,52

kminek

suszone

2,82

bazylia

suszone

3,4

ziele angielskie

suszone

5,2

goździk

suszone

5,74

pieprz

ziarna

6,2

koper

suszone

6,9

seler

suszone

7,1

kardamon

suszone

7,7

mięta

liście

9,4

cynamon

suszone

15,2

papryka cayenne

suszone

17,6

szałwia

suszone

21,7

anyż

suszone

22,8

musztarda

 

26

gałka muszkatołowa

suszone

32

estragon

suszone

34,8

kmin rzymski

suszone

45

oregano

suszone

66

czosnek

suszone

66,8

rozmaryn

suszone

68

koperek włoski

suszone

94

tymianek

liście

183

papryczka słodka

suszone

206

curry

suszone

218

Tabela 4. Zawartość salicylanów w produktach zbożowych.

PRODUKTY ZBOŻOWE

Produkt

Zawartość salicylanów w mg/100 g

gryka

0

jęczmień

0

mąka armaturowa

0

owies

0

proso

0

pszenica

0

ryż biały

0

ryż brązowy

0

żyto

0

mąka kukurydziana

0,43

Tabela 5. Zawartość salicylanów w mleku i produktach mlecznych.

MLEKO I PRODUKTY MLECZNE

Produkt

Zawartość salicylanów w mg/100 g

masło

0

mleko

0

ser biały

0

śmietana

0

ser mozzarella

0,02

jogurt naturalny 2%

0,05

Tabela 6. Zawartość salicylanów w mięsie, rybach i jajach.

MIĘSO, RYBY, JAJA

Produkt

Zawartość salicylanów w mg/100 g

baranina

0

cielęcina

0

flaczki

0

jaja

0

kurczak

0

nerki, płuca, wątroba

0

tuńczyk

0

wieprzowina

0

przegrzebek

0,2

krewetka

0,3

glony

0,5 – 1

Tabela 7. Zawartość salicylanów w orzechach i nasionach.

ORZECHY, NASIONA

Produkt

Zawartość salicylanów w mg/100 g

mak

0

nerkowce

0,07

orzechy pini

0,12

słonecznik

0,12

orzechy laskowe

0,14

masło orzechowe

0,23

sezam

0,23

kokos

0,26

orzechy włoskie

0,3

orzechy brazylijskie

0,46

pistacje

0,55

orzechy ziemne

1,12

Tabela 8. Zawartość salicylanów w napojach bezalkoholowych.

NAPOJE BEZALKOHOLOWE

Produkt

Zawartość salicylanów w mg/100 g

„Coca-Cola”

0

napar z rumianku

0,06

herbata owocowa

0,36

herbata miętowa

1,1

kawa zbożowa

2,26

kawa

0,21 – 0,96

herbata czarna

0,4 – 7,3

Tabela 9. Zawartość salicylanów napojach alkoholowych.

NAPOJE ALKOHOLOWE

Produkt

Zawartość salicylanów w mg/100 g

gin

0

whisky

0

wódka „Smirnoff”

0

brandy

0,4

porto

1,4

wino hiszpańskie

4,2

wino

0 – 1,2

spirytus

0 – 2

likier

0,04 – 0,83

cydr

0,17 – 0,19

piwo

0,5 – 1

Rum

0,76 – 1,48

Tabela 10. Zawartość salicylanów w substancjach słodzących.

SUBSTANCJE SŁODZĄCE

Produkt

Zawartość salicylanów w mg/100 g

cukier

0

karmel

0,12

melasa

0,22

lukrecja

9,78

miód

2,5 – 11,24

Tabela 11. Tabela zawartości salicylanów w wybranych produktach.

Zawartość salicylanów w żywności (mg/100g)

nieistotna

niska
(0,1 – 0,25)

umiarkowana (0,26 – 0,49)

wysoka
(0,5 – 1,0)

bardzo wysoka

OWOCE

banan

cytryna

gruszka

jabłko (Ardmona)

ananas

granat

śliwka

kiwi

liczi

morela

jabłko (Golden Delicious)

mandarynka

arbuz

brzoskwinia

melon

limonka

nektarynka

jabłko
(Granny Smith)

żurawina

marakuja

awokado

jeżyna

figa (świeża)

figa (suszona)

grejpfrut

malina

mango

pomarańcza

wiśnia

morela

winogrona

borówka amerykańska

czarna porzeczka

malina

daktyle

czerwona porzeczka

rodzynki

śliwka

WARZYWA

bambus

fasola

kukurydza

kukurydza

cykoria

fasola

ziemniak

oliwki czarne

szpinak

papryczka chili

kiełki mung

szparagi

pasternak

pomidor

rzodkiewka

soja

ziele angielskie

pomidor koktajlowy

brokuły

oliwki zielone

kapusta zielona

kalafior

lucerna

endywia

seler

cebula

rzeżucha

ogórek

soczewica

rzepa

bakłażan

pomidor

sałata

cukinia

pieczarki

dynia

burak

brukiew

chrzan

czosnek

marchew

szczypiorek

groch

papryka

brukselka

kapusta czerwona

ogórek

PRZYPRAWY

szafran

imbir

sos tabasco

ocet balsamiczny

sos sojowy

kolendra

kozieradka

chilli

pietruszka

wanilia

liść laurowy

kminek

bazylia

ziele angielskie

goździk

pieprz

koper

seler

kardamon

mięta

cynamon

papryka cayenne

szałwia

anyż

musztarda

gałka muszkatołowa

estragon

kmin rzymski

oregano

czosnek

rozmaryn

koperek włoski

tymianek

papryczka przyprawa

curry

PRODUKTY ZBOŻOWE

mąka armaturowa

mąka kukurydziana

jęczmień

gryka

proso

ryż brązowy

ryż biały

owies

pszenica

żyto

ORZECHY, NASIONA

mak

orzechy pini

kokos

pistacja

orzechy ziemne

nerkowce

słonecznik

orzechy włoskie

orzechy laskowe

orzechy brazylijskie

sezam

masło orzechowe

SUBSTANCJE SŁODZĄCE

cukier

karmel

lukrecja

melasa

mód

ksylitol

MLEKO I PRODUKTY MLECZNE

sery

mleko

masło

śmietana

ser mozzarella

jogurt naturalny 2%

MIĘSO, RYBY, JAJA

kurczak

przegrzebek

krewetka

glony

cielęcina

nerki, płuca, wątroba

baranina

wieprzowina

jaja

sos sojowy

flaczki

tuńczyk

NAPOJE ALKOHOLOWE

whisky

brandy

porto

wódka „Smirnoff”

wino hiszpańskie

gin

spirytus

wino

piwo

rum

cydr

likier

NAPOJE BEZALKOHOLOWE

„Coca-Cola”

herbata owocowa

herbata miętowa

rumianek

herbata czarna

kawa

kawa zbożowa