ASSESSMENT OF THE FUNCTIONING OF THE NATIONAL MEDICAL RESCUE

Magdalena Trzepizur1, Wojciech Statowski2, Dariusz Myrcik1, Magdalena Syrkiewicz-Świtała3

1ZAKŁAD MEDYCYNY RATUNKOWEJ, WYDZIAŁ NAUK O ZDROWIU W BYTOMIU, ŚLĄSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY W KATOWICACH, BYTOM , POLSKA

2 ODDZIAŁ KLINICZNY ORTOPEDII, WYDZIAŁ LEKARSKI Z ODDZIAŁEM LEKARSKO-DENTYSTYCZNYM W ZABRZU, ŚLĄSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY W KATOWICACH, ZABRZE, POLSKA

3 ZAKŁAD EKONOMIKI I ZARZĄDZANIA W OCHRONIE ZDROWIA, WYDZIAŁ NAUK O ZDROWIU W BYTOMIU, ŚLĄSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY W KATOWICACH, BYTOM, POLSKA

Streszczenie

Cel pracy: Ocena funkcjonowania Systemu Wspomagania Dowodzenia Państwowego Ratownictwa Medycznego przeprowadzona na podstawie opinii pracowników Systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego.

Materiał i metody: Badanie zostało przeprowadzone wśród 264 pracowników Systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego. Materiał wykorzystany w badaniu uzyskano za pośrednictwem kwestionariusza ankietowego uzupełnianego przez respondentów. Udział w badaniu był dobrowolny i anonimowy.

Wyniki: Zdaniem większości badanych System Wspomagania Dowodzenia Państwowego Ratownictwa Medycznego jest łatwy w obsłudze i przejrzysty. 103 (39,02%) badanych uważa, że system nie usprawnił ich pracy, natomiast 59 (23,86%) uważa, że wprowadzenie Systemu Wspomagania Dowodzenia Państwowego Ratownictwa Medycznego ułatwiło ich pracę. W opinii biorących udział w badaniu najczęstszym problemem, jaki pojawiał się podczas pracy z systemem były wydruk danych. Problem ten napotkało 234 (88,64%) uczestników badania.

Wnioski:

1. Ponad połowa badanych uważa, że SWD PRM jest prosty w obsłudze i przejrzysty.

2. Jedynie jedna czwarta uczestników badania jest zdania, że wprowadzenie SWD PRM usprawniło ich pracę.

3. U większości badanych podczas pracy z SWD PRM wystąpiły problemy, które najczęściej dotyczyły trudności z wydrukiem, zawieszaniem pracy systemu i utratą łączności.

4. Prawie wszyscy badani chcieliby, aby System Wspomagania Dowodzenia Państwowego Ratownictwa Medycznego posiadał dodatkowe funkcje, takie jak: kalkulator dawek leków czy skal urazowych i oparzeniowych oraz moduł wspomagający pracę podczas wypadków masowych i katastrof.

Słowa kluczowe: System Wspomagania Dowodzenia Państwowego Ratownictwa Medycznego, Państwowe Ratownictwo Medyczne, Centra Powiadamiania Ratunkowego

Abstract

The aim: To assess the functioning of the Command Support System of the National Medical Rescue, carried out on the basis of the opinion of the employees of the National Medical Rescue System.

Material and methods: The survey was conducted among 264 employees of the State Medical Rescue System. The material used in the survey was obtained by questionnaire supplemented by respondents. Participation in the survey was voluntary and anonymous.

Results: According to the majority of respondents, the National Medical Rescue Command Support System is easy to use and transparent. 103 (39. 02%) of respondents believe that the system has not improved their work, while 59 (23. 86%) believe that the introduction of the National Command Support System for Emergency Medical Services has facilitated their work. In the opinion of respondents to the study, the most common problem that appeared during the work with the system were problems with data printing. This problem was encountered by 234 (88. 64%) survey participants.

Conclusions:

1. More than half of respondents believe that the National Medical Rescue Command Support System is easy to use and transparent.

2. Only one quarter of the survey participants believe that the introduction of the National Medical Rescue Command Support System has improved their work.

3. In majority of the respondents, while working with the National Medical Rescue Command Support System, problems occurred, which most often concerned difficulties with printing, suspension of the system operation and loss of communication.

4. The vast majority of the respondents would like the National Medical Rescue Command Support System to have additional options such as: drug dose calculator, trauma and burn scales.

Key words: Command Support System of State Medical Rescue, State Medical Rescue, Rescue Notification Centers

Public Health Forum 2019;V(XIII)1(48):14-20

WSTĘP

Jednym z postanowień Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej jest zapewnienie przez władze publiczne dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych wszystkim obywatelom niezależnie od ich sytuacji materialnej – „Art. 68. Prawo do ochrony zdrowia:

1. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia.

2. Obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej, władze publiczne zapewniają równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Warunki i zakres udzielania świadczeń określa ustawa” [1].

Pomoc osobą w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego dodatkowo unormowana jest w Ustawie z dnia 8 września 2006 roku o Państwowym Ratownictwie Medycznym. Ustawa ta określa zasady organizacji, funkcjonowania i finansowania Systemu Państwowe Ratownictwo Medyczne. Jednakże sprawna pomoc osobom w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego nie byłaby możliwa bez obsługi zgłoszeń alarmowych. Obecnie w oparciu o Ustawę z dnia 22 listopada 2013 roku o Systemie Powiadamiania Ratunkowego przyjmowaniem zgłoszeń alarmowych zajmują się Centra Powiadamiania Ratunkowego [2, 3].

Po raz pierwszy termin Centrum Powiadamiania Ratunkowego (CPR) pojawił się w nowelizacji Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie szczegółowej organizacji Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG), jednakże CPR dotyczyło jednostek systemu KSRG lub wspomagających ten system. Rozszerzenia działalności Centrów Powiadamiania Ratunkowego o współpracę z Państwowym Ratownictwem Medycznym miało miejsce dopiero w roku 2000, kiedy to po konsultacjach Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej oraz Ministerstwa Zdrowia przedstawiono projekt „Koncepcja Centrów Powiadamiania Ratunkowego”. Był to fundament do stworzenia centrów przyjmujących wszystkie zgłoszenia alarmowe. Kolejnym krokiem było wprowadzenie jednolitego europejskiego numeru alarmowego 112, który w związku z wejściem Polski do Unii Europejskiej musiał zostać wdrożony. Początkowo zgłoszenia z numeru 112 były jedynie odbierane przez CPR, a dopiero w dalszej kolejności przekazywane dyspozytorom właściwych służb. Wieloetapowe udoskonalanie Systemu Powiadamiania Ratunkowego doprowadziło do prawnego unormowania funkcjonowania Centrów Powiadamiania Ratunkowego, które w chwili obecnej poparte jest już wcześniej wspomnianą Ustawą z dnia 22 listopada 2013 roku o Systemie Powiadamiania Ratunkowego oraz Rozporządzeniem Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 28 kwietnia 2014 roku w sprawie organizacji i funkcjonowania Centrów Powiadamiania Ratunkowego [4, 5].

Jednym z elementów wpływających na podwyższenie skuteczności działań alarmowych podmiotów ratunkowych była budowa systemu informatycznego wspierającego realizację zadań w obszarze powiadamiania ratunkowego i obsługi numeru alarmowego 112 oraz Systemu Wspomagania Dowodzenia Państwowego Ratownictwa Medycznego (SWD PRM). Realizacja projektu o nazwie System Informatyczny Powiadamiania Ratunkowego (SIPR), którego częścią jest System Wspomagania Dowodzenia Państwowego Ratownictwa Medycznego (SWD PRM) odbyła się w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka (POIG) – oś priorytetowa VII – społeczeństwo informacyjne – budowa elektronicznej administracji [6].

System Wspomagania Dowodzenia Państwowego Ratownictwa Medycznego jest zintegrowaną platformą teleinformatyczną umożliwiającą centralne monitorowania działań ratunkowych. Podmiotem odpowiedzialnym za nadzór, rozbudowę i rozwój SWD PRM jest Minister właściwy do spraw zdrowia, natomiast utrzymanie i funkcjonowanie systemu w poszczególnych województwach zapewniają wojewodowie. Utworzenie SWD PRM pozwala na zarządzanie siłami i środkami Państwowego Ratownictwa Medycznego, zarządzanie zgłoszeniami alarmowymi oraz tworzenie kompletnej dokumentacji medycznej. System umożliwia przyjęcie zgłoszeń alarmowych, dysponowanie zespołów ratownictwa medycznego (ZRM), rejestrowanie zdarzeń i ich lokalizację, a także lokalizację ZRM wraz z ich statusami. W przyszłości funkcje SWD PRM mają zostać rozszerzone między innymi o: obsługę sytuacji wyjątkowych, sprawozdawczość do Narodowego Funduszu Zdrowia, komunikacje ZRM z dyspozytorami, dysponowanie lotniczych zespołów ratownictwa medycznego przez dyspozytora oraz wykonywanie teletransmisji wyników badań pacjenta (np. EKG) z ZRM do szpitala docelowego [6, 7].

Pilotażowe wdrożenie systemu odbyło się w pierwszej połowie 2015 roku w dwóch dyspozytorniach – w Białymstoku i Gdańsku, natomiast pierwsze produkcyjne wdrożenie miało miejsce 22 czerwca 2016 roku w Gorzowie Wielkopolskim, gdzie system został wprowadzony na dwóch stanowiskach dyspozytorskich i w 6 zespołach ratownictwa medycznego. Uruchomienie SWD PRM wiąże się również z koncentracją dyspozytorni medycznych, która ma na celu między innymi usprawnić zarządzanie informacjami dotyczącymi ratowania zdrowia i życia ludności oraz zapewnić sprawne przekazywanie danych pomiędzy służbami ratownictwa medycznego i porządku publicznego. Wszystkie te działania mają w konsekwencji doprowadzić do poprawy efektywności medycznych czynności ratunkowych [7, 8].

CEL PRACY

System Wspomagania Dowodzenia Systemem Państwowe Ratownictwo Medyczne jest końcowo i wykonawczo tożsamy z systemem wykorzystywanym przez ratowników medycznych, pielęgniarki systemu i lekarzy systemu w ich codziennej pracy jako nieodzowny element operacyjny. Termin „wspomaganie dowodzenia” jest w tym wypadku rozumiany jako część odgórnie przyjętej przez twórców systemu nazwy, lecz w procesie pracy ZRM stanowi on integralną część doświadczenia zawodowego szeregowych pracowników i jako taki właśnie może i powinien być oddolnie opiniowany celem doskonalenia poprzez informację zwrotną.

Celem pracy jest ocena funkcjonowania Systemu Wspomagania Dowodzenia Państwowego Ratownictwa Medycznego przeprowadzona na podstawie opinii pracowników Systemu PRM.

MATERIAŁ I METODA

Badanie zostało przeprowadzone wśród 264 pracowników systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego – 213 (80,68%) mężczyzn i 51 (19,32%) kobiet. Materiał wykorzystany w badaniu uzyskano za pośrednictwem kwestionariusza ankietowego uzupełnianego przez respondentów metodą CAWI. Udział w badaniu był dobrowolny i anonimowy.

Ankietę opracowano na podstawie przeprowadzonego wcześniej badania pilotażowego (również z wykorzystaniem metody CAWI), co – po wniesieniu poprawek i uzupełnieniu – pozwoliło poddać kwestionariusz ankietowy procesowi oceny wiarygodności. Dane zostały przeniesione do programu Microsoft Office Excel 2010, a następnie przedstawione w formie rycin i tabel [9, 10].

Charakterystyka badanej grupy

W badaniu wzięło udział 237 ratowników medycznych stanowiących 89,77% badanej grupy, 20 (7,58%) pielęgniarek systemu oraz 7 (2,65%) lekarzy systemu. Zdecydowana większość badanych była członkami zespołów ratownictwa medycznego – 249 (94,32%), natomiast 15 (5,68%) uczestników stanowili dyspozytorzy.

Pod względem wieku najliczniejszą grupę – 77 (29,17%) stanowiły osoby mające od 25 do 30 lat. Drugą pod względem liczebności grupę stanowiły osoby mające od 31 do 34 lat – 63 (23,86%), a trzecią – 52 (19,7%) badani będący między 35., a 40. rokiem życia. Osoby młode od 19. do 24. r.ż. stanowiły 18 (6,82%) badanej grupy, natomiast najstarsi spośród badanych mający od 45 do 50 lat i powyżej 50 lat stanowili kolejno 15 (5,68%) i 13 (4,92%) osób.

Analizując staż pracy uczestników badania trzy najliczniejsze grupy stanowiły osoby pracujące mniej niż 5 lat – 65 (24,62%), od 5 do 10 lat – 67 (25,38%) i od 11 do 15 lat – 71 (26,89%).

Pod względem rejonu operacyjnego najliczniejszą grupę – 101 (38,26%) stanowili pracownicy systemu, których rejon operacyjny to miasta powyżej 100 tys. mieszkańców, natomiast najmniej liczną grupą – 13 (4,92%) − byli pracownicy, których rejon operacyjny stanowiła wieś.

WYNIKI

Uczestników badania zapytano o to, jak w skali punktowej (od 1 do 10, gdzie 1 jest najniższą oceną, a 10 najwyższą) oceniają funkcjonowanie Systemu Wspomagania Dowodzenia Państwowego Ratownictwa Medycznego. Najniższą możliwą ocenę – 1 − przyznało 11 (4,17%) badanych, a najwyższą – 10 − przyznał jeden spośród badanych.

Zdaniem większości badanych System Wspomagania Dowodzenia Państwowego Ratownictwa Medycznego jest łatwy w obsłudze i przejrzysty. Sądzi tak 152 mężczyzn i 9 kobiet, którzy sumarycznie stanowią 60,99% wszystkich badanych. 61 (23,1%) uczestników badania przeciwnie ocenia SWD PRM uważając, że nie jest on ani prosty w obsłudze ani też wystarczająco przejrzysty.

Podczas przeprowadzonego badania zapytano uczestników jak oceniają wpływ SWD PRM na usprawnienie ich pracy. 103 (39,02%) badanych uważa, że system nie usprawnił ich pracy, natomiast 59 (23,86%) twierdzi, że wprowadzenie Systemu Wspomagania Dowodzenia Państwowego Ratownictwa Medycznego ułatwiło ich pracę. Liczną grupę 37,12% stanowią osoby niemające zdania w tej kwestii, co – zdaniem autorów – wymaga dalszych badań.

Zdecydowana większość badanych – 248 (93,94%) − podczas pracy z Systemem Wspomagania Dowodzenia PRM napotkała problemy. Jedynie 14 (5,3%) uczestników badania nie miało kłopotów z funkcjonowaniem SWD PRM.

W opinii biorących udział w badaniu najczęstszym problemem, jaki pojawiał się podczas pracy z SWD PRM były wydruk danych z systemu. Problem ten napotkało 234 (88,64%) uczestników badania. Drugą, niewiele rzadziej występującym niedogodnością było zawieszanie pracy systemu, które wystąpiło u 198 (75%) spośród badanych, natomiast 178 (67,42%) biorących udział w badaniu podczas pracy z SWD PRM utraciło łączność.

Zdecydowana większość uczestników badania uważa, że system powinien posiadać dodatkowe opcje takie jak: kalkulator dawek leków dla dzieci, pomoce podczas segregacji w wypadkach masowych/katastrofach, kalkulatory skal urazowych i oparzeń, których celem miałoby być wsparcie zespołów ratownictwa medycznego podczas udzielania medycznych czynności ratunkowych.

DYSKUSJA

Jednolity dla całego kraju system wspomagania dowodzenie państwowego ratownictwa medycznego jest kluczowym ogniwem dla powiadamiania o stanach nagłego zagrożenia zdrowotnego. Został stworzony w celu polepszenia sposobów planowania i organizacji systemu PRM oraz efektywniejszego zarządzania dostępnymi zasobami. Najistotniejsze znaczenie dla wszystkich pracowników systemu są moduły dyspozytorki (także w formie mobilnej) dedykowane zespołom ratownictwa medycznego.

To między innymi za ich pośrednictwem dochodzi do przyjęcia zgłoszenia i zadysponowania ZRM, a następnie obsługi zdarzenia przez ZRM, przygotowania i wydruku karty medycznych czynności ratunkowych. Mobilny moduł dla ZRM posiada także funkcję nawigacji, tj. ustalenie trasy dojazdu do zdarzenia [6−8].

System wspomagania dowodzenia, choć w swoich założeniach poprawiający jakość obsługi zdarzeń alarmowych, usprawniający pracę dyspozytorów i zespołów ratownictwa medycznego oraz efektywnie wpływający na jakość medycznych czynności ratunkowych niestety nie przez wszystkich pracowników systemu PRM został pozytywnie przyjęty. Ze względu na brak dostępnych danych na temat oceny wdrożenia SWD PRM przez pracowników korzystających z systemu podjęto próbę oceny jego funkcjonowania z perspektywy użytkowników. Uzyskane w badaniu dane potwierdzają informacje zawarte w dyskusjach na forach i grupach branżowych wskazujące na nieprawidłowości występujące podczas pracy z systemem. U ponad 93% spośród badanej grupy wystąpiły problemy z obsługą SWD PRM, które najczęściej dotyczyły zawieszenia pracy systemu, utraty łączności i trudności z wydrukiem.

System jest w trakcie udoskonalania i rozszerzania dostępnych funkcji co być może spowoduje, że finalny produkt będzie wolny od wad. Jednakże, aby podmioty odpowiedzialne za wdrożenie i administrację SWD PRM miały możliwość poprawy funkcjonalności systemu konieczne jest właściwe raportowanie i ocena przekazywana przez użytkowników [7]. Jedną z sugestii uzyskanych podczas przeprowadzonego badania jest kwestia rozszerzenia modułu mobilnego ZRM o opcje przeliczające dawkowanie leków u dzieci, kalkulatory skal urazowych i oparzeń, a także pomoc w segregacji poszkodowanych w wypadkach masowych
i katastrofach.

Proces doskonalenia systemu SWD PRM wymaga – zdaniem autorów – pogłębienia badań nad jego odbiorem i praktycznym przełożeniem na pracę ZRM, głównie poprzez stworzenie standaryzowanej ankiety z pogłębionymi pytaniami o charakterze drążącym i opracowanie wyników statystycznych na większej grupie badanej.

WNIOSKI

1. Ponad połowa badanych uważa, że SWD PRM jest prosty w obsłudze i przejrzysty.

2. Jedynie jedna czwarta uczestników badania jest zdania, że wprowadzenie SWD PRM usprawniło ich pracę.

3. U większości badanych podczas pracy z SWD PRM wystąpiły problemy, które najczęściej dotyczyły trudności z wydrukiem, zawieszaniem pracy systemu i utratą łączności.

4. Prawie wszyscy badani chcieliby, aby System Wspomagania Dowodzenia Państwowego Ratownictwa Medycznego posiadał dodatkowe funkcje takie jak: kalkulator dawek leków czy skal urazowych i oparzeniowych oraz moduł wspomagający pracę podczas wypadków masowych i katastrof.

Piśmiennictwo

1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U.1997.78.483 Art.68)

2. Ustawa z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (Dz.U. 2006 nr 191 poz. 1410)

3. Ustawa z dnia 22 listopada 2013 r. o systemie powiadamiania ratunkowego (Dz.U. 2013 poz. 1635)

4. Frysztak P. Zmiany w systemie powiadamiania ratunkowego w Polsce. Założenia i uzyskane efekty. Zeszyty naukowe SGSP 2018;68(4):177-207.

5. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 28 kwietnia 2014 r. w sprawie organizacji i funkcjonowania centrów powiadamiania ratunkowego (Dz.U. 2014 poz. 574)

6. Europejska Agenda Cyfrowa. Zrozumieć politykę Unii Europejskiej. Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europejskiej; 2014.

7. Klimczak M. https://www.gov.pl/web/zdrowie/system-wspomagania-dowodzenia-panstwowego-ratownictwa-medycznego-swd-prm- [dostęp: 10.04.2019 r.].

8. Komza M, Stocka-MirońskaM, Kuryś E. System Wspomagania Dowodzenia Państwowego Ratownictwa Medycznego i dyspozytornie medyczne − stan obecny i proponowane zmiany. Emerg Med Serv. 2017 04. http://ems. medlist.org/2018/04/03/04-2017-02-pl/ [dostęp: 10.04.2019 r.].

9. Nowak S. Metodologia badań społecznych. PWN, Warszawa 2007.

10. Stacha S. Podstawy metodologii nauk ekonomicznych. Książka i Wiedza, Warszawa 2006.

ORCID

Magdalena Trzepizur – 0000-0003-2848-859X

Dariusz Myrcik – 0000-0003-4754-3988

Wojciech Statowski – 0000-0001-6194-2526

Magdalena Syrkiewicz-Świtała – 0000-0002-1298-7805

Konflikt interesów

Autorzy deklarują brak konfliktu interesów

Adres do korespondencji:

Magdalena Trzepizur,

41-940 Piekary Śląskie ul. Mikołaja Kopernika 19,

Tel. 730 925 882

e-mail: magdalenatrzepizur@icloud.com

Nadesłano: 13.07.2019

Zaakceptowano: 04.09.2019

Ryc. 1. Liczba i procent biorących udział w badaniu wykonujących poszczególne zawody medyczne z uwzględnieniem płci.

Fig. 1. Number and percentage of respondents in the survey performing specific medical professions by gender.

Ryc. 2. Liczba i procent biorących udział w badaniu pod względem stażu pracy.

Fig. 2. Number and percentage of participants in the survey in terms of seniority.

Ryc. 3. Liczba i procent biorących udział w badaniu pod względem rejonu operacyjnego.

Fig. 3. Number and percentage of participants in the survey by operational region.

Ryc. 4. Punktowa ocena funkcjonowania SWD PRM z uwzględnieniem płci biorących udział w badaniu.

Fig. 4. Point evaluation of the functioning of PRM SWD in terms of gender participating in the survey.

Ryc. 5. Liczba i procent odpowiedzi uczestników badania na pytanie „Czy SWD PRM jest prosty w obsłudze i przejrzysty?” uwzględniając płeć badanych.

Figure 5. Number and percentage of survey participants’; answers to the question Is PRM SWD easy to use and transparent?

Ryc. 6. Liczba i procent odpowiedzi uczestników badania na pytanie „Czy wprowadzenie SWD PRM usprawniło Twoją pracę?” uwzględniając płeć badanych.

Fig. 6. Number and percentage of survey respodents’ answers in terms of sex to

the question „Has the introduction of SWD PRM improved your work?”.

Ryc. 7. Liczba i procent odpowiedzi uczestników badania na pytanie „Czy podczas pracy
z SWD PRM wystąpiły jakieś problemy?” uwzględniając płeć badanych.

Fig. 7: Number and percentage of survey participants’ answers to the question “Did any problems occur while working with PRM SWD?”

Ryc. 8. Liczba i procent odpowiedzi uczestników badania na pytanie dotyczące problemów jakie wystąpiły podczas pracy z SWD PRM.

Fig. 8. Number and percentage of survey participants’; answers to the question concerning the problems that occurred while working with PRM SWD.

Ryc. 9. Liczba i procent odpowiedzi uczestników badania na pytanie „Czy SWD PRM powinien posiadać dodatkowe opcje ułatwiające pracę ZRM?”

Fig. 9. Number and percentage of survey participants’; answers to the question if PRM SWD should have additional options to facilitate the work of the EMS?