ELABORATION OF SELECTED RESPIRATORY SYSTEM DISEASES IN CHILDREN IN THE PEDIATRIC HOSPITAL BIELSKO-BIALA IN YEARS 2010−2015

Dariusz Góra

Wydział Nauk o Ziemi, Uniwersytet Śląski, Katowice, Polska

 

STRESZCZENIE

Wstęp: Zakażenia górnych dróg oddechowych należą do najczęstszych przyczyn porad z zakresu pediatrii w opiece ambulatoryjnej. Częste infekcje górnych dróg oddechowych znajdują się w kręgu zainteresowań pediatry, otolaryngologa, pulmonologa, alergologa i immunologa. U dzieci infekcje te występują ze szczególnym nasileniem w okresie wczesnowiosennym i jesienno-zimowym.

Cel pracy: Omówienie wybranych chorób układu oddechowego u dzieci w wieku 0−18 lat życia hospitalizowanych na terenie Szpitala Pediatrycznego w Bielsku-Białej.

Materiał i metody: W grudniu 2017 r. otrzymano dane statystyczne pochodzące ze Szpitala Pediatrycznego dotyczące liczby hospitalizowanych dzieci w wieku od 0 do 18 roku życia w latach 2010−2015 z powodu rozpoznania u nich poszczególnych chorób układu oddechowego. Następnie sporządzono tabele, które ilustrują epidemiologię wybranych chorób. W artykule tym uwzględniono: ostre zapalenie krtani, ostre zapalenie gardła, zapalenie płuc, oskrzeli i oskrzelików, astmę oskrzelową, przerost migdałka gardłowego oraz przerost migdałków podniebiennych współistniejący z przerostem migdałka.

Wyniki: Najliczniejszą grupę dzieci hospitalizowano z powodu zapalenia płuc i ostrego zapalenia krtani a najmniej z powodu astmy oskrzelowej.

Wnioski: Zakażenia dróg oddechowych to ważny i częsty problem zdrowotny dzieci. Zdecydowaną większość zakażeń dróg oddechowych wywołują wirusy. Zakażenia bakteryjne są przyczyną większości przypadków ostrego zapalenia ucha środkowego oraz zapalenia zatok i jedynie około 1/10 przypadków zapalenia gardła i angin. Dane statystyczne wskazują, że w ciągu ostatnich 40 lat w Polsce wskaźnik zgonów niemowląt z powodu infekcji dróg oddechowych zmniejszył się z 46/100 tys. do 1/100 tys.

Abstract

Introduction: Infections of upper respiratory tract are the most common reasons for pediatric counseling. Frequent infections of upper respiratory tract are of interest of pediatrician, otolaryngologist, pulmonologist, allergologist and immunologist. Children suffer from these infections with particular intensity during the early spring and autumn-winter periods.

The aim: To discuss selected respiratory diseases in children aged 0−18 years old who are hospitalized in Pediatric Hospital in Bielsko-Biała.

Material and methods: In December 2017, the statistical data from Pediatric Hospital have been obtained regarding the number of hospitalized children aged 0−18 years old, in years 2010-2015 due to particular respiratory tract diseases. Then, the table was made which ilustrates the epidemiology of selected diseases. This article includes the incidence of: acute laryngitis, acute throat inflammation, pneumonia, bronchitis and bronchioles, brinchial asthma, tonsil hypertrophy and palatine tonsils hypertrophy co-existing with tonsil hypertrophy.

Results: The most numerous group of children was hospitalized due to pneumonia and acute laryngitis and least because of bronchial asthma.

Conclusions: Infections of upper respiratory tract are a very important and common children’s health problem. The vast majority of respiratory tract infections are caused by viruses. Bacterial infections are the cause of the most cases of acute otitis media and sinusitis and only 1 out of 10 cases are throat inflammation and angina. Statistics show that over the last 40 years in Poland the death rate of infants due to respiratory infections has decreased from 46/100 thousand. up to 1/100 thousand.

Public Health Forum 2018;IV(XII)4(47):291-300

WSTĘP

Zakażenia układu oddechowego najczęściej występują u dzieci, a u pozostałych grup wiekowych mają często ostry przebieg. Zdecydowana większość zakażeń dróg oddechowych jest wywołana przez wirusy (75−95%). Natomiast bakterie są przyczyną ostrego zapalenia gardła i migdałków, ostrego zapalenia ucha środkowego i zapalenia zatok. Stanowią ważne czynniki etiologiczne zapaleń płuc (1/3 do 2/3 przypadków zapalenia płuc jest zakażeniem mieszanym wirusowo-bakteryjnym), natomiast odpowiadają jedynie za około 10% przypadków zapalenia gardła i migdałków oraz niewielki odsetek ostrych zapaleń oskrzeli. Charakterystyczną cechą zakażeń wirusowych jest zajęcie całych górnych dróg oddechowych (gardło, nos, a czasem spojówki i krtań). Zapalenie spojówek czy chrypka to objawy właściwie unikalne. Zakażenia układu oddechowego należą do najczęstszych problemów zdrowotnych i są bardzo ważną przyczyną porad lekarskich. Szacuje się, że dorosły zapada średnio na 2−4 przeziębienia rocznie, a dzieci w wieku szkolnym na 6−10 przeziębień [1].

CEL

Celem pracy jest omówienie wybranych chorób układu oddechowego u dzieci w wieku od 0 do 18. roku życia hospitalizowanych na terenie Szpitala Pediatrycznego w Bielsku-Białej.

MATERIAŁ I METODY

W grudniu 2017 r. otrzymano dane statystyczne pochodzące ze Szpitala Pediatrycznego dotyczące liczby hospitalizowanych dzieci w wieku od 0 do18 roku życia, w latach 2010−2015 z powodu rozpoznania u nich poszczególnych chorób układu oddechowego. Następnie sporządzono tabelę, która ilustruje epidemiologię wybranych chorób. W zestawieniu tym uwzględniono: ostre zapalenie krtani, ostre zapalenie gardła, zapalenie płuc, oskrzeli i oskrzelików, astmę oskrzelową, przerost migdałka gardłowego oraz przerost migdałków podniebiennych współistniejący z przerostem migdałka.

WYNIKI

Zapalenie płuc to ostra choroba zapalna miąższu płucnego i tkanki śródmiąższowej, którą klinicznie najczęściej charakteryzuje gorączka, kaszel, przyspieszenie oddechu oraz stwierdzony w badaniu przedmiotowym i/lub radiologicznym naciek zapalny [1]. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), wśród wszystkich dzieci w wieku poniżej 5. roku życia hospitalizowanych z powodu chorób dróg oddechowych 20% przypadków stanowią ostre infekcje dróg oddechowych, a aż w 90% przypadków spośród nich powodem hospitalizacji jest zapalenie płuc [2]. Najczęstszą przyczyną zapalenia płuc u dzieci jest zakażenie wirusem RSV (RSV − Respiratory Syncytial Virus). Szacunkowo, u małych dzieci (poniżej 5. roku życia) każdego roku na całym świecie dochodzi do niemal 34 milionów nowych przypadków ostrych infekcji dolnych dróg oddechowych jedynie z powodu zakażenia tym wirusem, przy czym znaczna ich część (1/10 wszystkich przypadków) wymaga hospitalizacji [3, 4]. Opierając się na badaniach WHO, wykazano, iż wśród dzieci w wieku od 1. do 5. r. ż. częstość nowych zachorowań na pozaszpitalne zapalenie płuc (PAC) waha się od 36 do 40% na 1000 zdrowych rówieśników w skali roku, zaś wśród dzieci starszych jest ono znacząco niższe — od 10% do 15% nowych zachorowań [5]. W Polsce w 2104 roku współczynnik hospitalizacji z powodu zapalenia płuc wśród noworodków i niemowląt wynosił 645,2/10 000, wśród dzieci w wieku 1−4 lata 168,7/10 000, 5−14 lat 39/10 00 młodzieży w wieku 15−19 lat 8,4/10 000 [6]. Największą zapadalność, ponad 151 mln rocznie stwierdzono w krajach rozwijających się. W wielu krajach zachorowania i hospitalizacje występują sezonowo, dotyczy to zarówno zakażeń o etiologii wirusowej (syncytialne wirusy oddechowe [RSV], grypy i paragrypy), jak i pneumokokowych (grudzień-styczeń). Zapadalność na zapalenia płuc, w większości u dzieci do 5. roku życia jest wyrazem niedojrzałości anatomicznej, funkcjonalnej i immunologicznej układu oddechowego. U młodszych dzieci częściej występuje odoskrzelowe obustronne zapalenie płuc a u starszych zmiany lokalizują się zazwyczaj w segmencie lub płacie. Najczęstszą przyczyną zakażenia tkanki płucnej jest aspiracja wydzieliny z górnych dróg oddechowych (bakterie kolonizujące jamę ustną − Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae), możliwa jest również droga inhalacyjna (wirusy), zakażenie drogą krwi (Staphylococcus aureus, bakterie Gram-ujemne) lub też z otaczających tkanek (zmiany zapalne w sąsiednich narządach i tkankach) [7]. Na terenie omawianego szpitala liczba hospitalizowanych dzieci z powodu zapalenia płuc w 2012 r. wynosiła 301 (najmniejsza), a od 2013 r. liczba ta wzrastała (332) i w 2015 r. wynosiła 351 (Ryc. 1).

Zapalenie oskrzeli objawia się głównie kaszlem, początkowo suchym a później produktywnym, któremu towarzyszą zjawiska osłuchowe w postaci furczenia, świstu i rzężenia. Średni czas trwania kaszlu towarzyszącego zapaleniu oskrzeli trwa aż 24 dni i jego utrzymywanie się świadczy o powolnej regeneracji nabłonka dróg oddechowych. Pierwszy szczyt zachorowań na zapalenie oskrzeli przypada na pierwsze dwa lata życia, a kolejne nasilenie przypada na wiek szkolny. Choroba ta najczęściej spowodowana jest wirusem RS i występuje w miesiącach jesiennych i zimowych. Inna przyczyną zakażenia są rinowirusy, metapneumowirusy, koronawirusy i paragrypa [1]. Dokładna częstość występowania zapalenia oskrzeli u dzieci nie jest znana. Badania grup z Australii i Turcji wskazują, że było ono trzecią co do częstości występowania przyczyną przewlekłego kaszlu. W badaniach porównawczych wykazano, że w większości przypadków choroba dotyczy dzieci młodszych, a średnia wieku wynosiła 1,8−4,8 roku [8]. W Szpitalu Pediatrycznym w Bielsku-Białej pomiędzy 2010 a 2015 rokiem najmniej hospitalizowano dzieci (169) z powodu zaplenia oskrzeli w roku 2011, a najwięcej (254) w 2014 roku (Ryc. 2).

Zapalenie oskrzelików to jedna z najczęstszych chorób układu oddechowego u niemowląt i małych dzieci poniżej 2 r.ż. Ten infekcyjny stan zapalny obejmuje obwodowe odcinki dróg oddechowych (oskrzelików), prowadząc do zróżnicowanego stopnia ich obturacji. W trakcie prawie każdego dyżuru pediatrycznego przyjmowane są dzieci z zapaleniem oskrzelików o różnym stopniu ciężkości. Szczyt zachorowania przypada na 3−6 mc.ż., wynosząc około 12 przypadków/100 dzieci/rok. Natomiast w drugim roku życia częstość zmniejsza się prawie o połowę a chłopcy chorują 1,35 raza częściej niż dziewczęta. W Europie szczyt zapadalności trwa od listopada do marca, a śmiertelność u dzieci hospitalizowanych wynosi 0,2−1,5% i jest większa u niemowląt z przewlekłymi chorobami układu krążenia, oddechowego lub urodzonych przedwcześnie. Wirus syncytium nabłonka oddechowego (RSV) to najczęściej stwierdzony patogen choroby i występuje u około 75% dzieci hospitalizowanych z powodu omawianej choroby. Wykazywany jest on u około 45% dzieci ze świstem wydechowym w wieku poniżej 2 r.ż. Inne wirusy wywołujące zapalenie oskrzelików to: rhinowirus, paragrypy, grypy, adenowirus oraz ludzki matapneumowirus (hMPV) [9−11]. We Francji każdego roku zapaleniem oskrzelików dotkniętych jest aż 500 000 niemowląt. Wśród tych pacjentów około 50% dzieci w wieku poniżej 6. miesięcy (i 62% w wieku poniżej 3. miesięcy) wymaga hospitalizacji, a 10-15% wymaga hospitalizacji na oddziale intensywnej opieki pediatrycznej (PICU) z powodu konieczności wspomagania oddychania [12]. W omawianym Szpitalu Pediatrycznym w Bielsku-Białej liczba dzieci hospitalizowanych z powodu zapalenia oskrzelików wykazywała zróżnicowanie. Najmniej (34) było leczonych w 2015 roku, natomiast w latach 2010-2014 zapadalność na chorobę wzrastała, w roku 2010 było ich 59 a w 2014 roku leczono 124 dzieci (Ryc. 2).

Ostre zapalenie krtani to ogólna nazwa infekcyjnych chorób krtani o niejednorodnej etiologii, dynamice i rokowaniu, charakterystycznych dla wieku rozwojowego. W tej samej grupie chorób występują częste sezonowe zakażenia o łagodnym przebiegu, jak również schorzenia prowadzące do ostrej niewydolności oddechowej. Wyróżniamy dwie postacie ostrego zapalenia krtani. Ostre podgłośniowe zapalenie krtani wiąże się z zakażeniem wirusowym i polega na narastaniu obrzęku zapalnego w okolicy podgłośniowej i ostre nadgłośniowe zapalenie krtani spowodowane zakażeniem bakteryjnym, najczęściej wywołanym przez Haemophilus influenzae, polegającym na zapaleniu i obrzęku tkanek okolicy nadgłośniowej krtani. U dzieci zazwyczaj nie występuje więcej niż jeden incydent zapalenia krtani rocznie. W przypadkach z jawnymi klinicznie nawrotami tej choroby uzasadniona jest dalsza diagnostyka [13, 14]. Choroby te znacznie częściej występują u dzieci, zarówno z powodu odmienności położenia i budowy anatomicznej krtani dziecka, jak i z uwagi na niedojrzałość mechanizmów odpornościowych w wieku rozwojowym. Szczególnie dzieci do 3,6. roku życia narażone są rozwój tego typu zakażeń. U małych pacjentów w ostrych ciężkich przypadkach wstępne rozpoznanie stawia się na podstawie objawów, gdyż ocena gardła i krtani w badaniu pośrednim lub fiberoskopowym jest niejednokrotnie utrudnione i ryzykowne. Zapalenie krtani cechuje podobny schemat występowania początkowych objawów zwiastunowych, świadczący o wspólnej drodze szerzenia się zakażenia w obrębie górnych dróg oddechowych. W większości przypadków dochodzi do przeniesienia zapalenia błony śluzowej w typie wirusowym, najczęściej początkowo ograniczonego do okolicy nosa i gardła, drogą zstępującą na okolice krtani oraz tchawicy i oskrzeli. Zazwyczaj przebieg tych schorzeń jest łagodny, samo ograniczający się i nie wymaga specjalistycznego leczenia szpitalnego. U niewielkiej części pacjentów dochodzi do nagłego, krytycznego zwężenia światła krtani i rozwinięcia ostrej niewydolności oddechowej z bezpośrednim zagrożeniem życia. Tacy pacjenci wymagają pilnej interwencji medycznej i trafiają na oddziały intensywnej terapii, gdzie leczone są przypadki ostrych zapaleń krtani, przebiegających z niewydolnością oddechową, wśród których obecnie dominują ciężkie postacie podgłośniowego zapalenia krtani oraz zapalenia krtani, tchawicy i oskrzeli. W wyjątkowych przypadkach mogą pojawić się pacjenci z objawami zapalenia nagłośni lub włóknikowym zapaleniem tchawicy i oskrzeli [15−17]. W Stanach Zjednoczonych ostre zapalenie krtani stanowią 15% wszystkich przyjęć do Izby Przyjęć z powodu chorób dróg oddechowych. Tylko 1,5 do 6% przypadków wymaga przyjęcia do szpitala. Mniej niż 5% dzieci przyjętych wymaga intubacji i leczenia w OIT (17). W roku 2011 w omawianym szpitalu było hospitalizowanych 77 dzieci (najmniej), a w 2013 roku było ich 102 (najwięcej) (Ryc. 4).

Migdałek gardłowy to skupisko tkanki limfoidalnej na stropie części nosowej gardła. U znaczącego odsetka populacji dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym dochodzi do jego przerostu, co powoduje utrudnienie pasażu powietrza przez nos i może prowadzić do licznych powikłań. Dziecko oddycha przez usta podczas snu i czuwania, co powoduje wysuszenie błony śluzowej jamy ustnej i gardła, a w następstwie tego większą skłonność do nawracających i przewlekłych zakażeń: anginy, ostrego zapalenia krtani i tchawicy oraz odoskrzelowych zapaleń płuc. Upośledzona jest również wentylacja zatok przynosowych, co sprzyja stanom zapalnym. Dochodzi do zmiany barwy głosu (nosowanie zamknięte tylne), dziecko chrapie w nocy i cierpi na zaburzenia snu. Przerost migdałka gardłowego oraz niekorzystne zjawiska będące jego następstwem manifestują się w postaci: otwartej buzi w czasie snu i czuwania, przewlekłych katarów nosa, skłonności do nawracających infekcji górnych dróg oddechowych, ostrych zapaleń ucha środkowego i zmian w ukształtowaniu twarzoczaszki (twarz adenoidalna charakteryzująca się otwartymi ustami, wygładzonymi fałdami nosowo-wargowymi). Niedosłuch przewodzeniowy towarzyszący powikłaniom usznym jest jedną z najważniejszych implikacji klinicznych nieprawidłowego postępowania w przypadkach tych dzieci [18]. Przyczyny przerostu pierścienia gardłowego nie do końca są poznane. W etiologii bierze się pod uwagę reakcje immunologiczne, czynniki hormonalne i genetyczne. Procesom przerostowym sprzyja występowanie przewlekłych nieswoistych procesów zapalnych, które prowadzą do przerostu łącznotkankowego, metaplazji nabłonka i zaniku ośrodków namnażania limfocytów. Objawy przerostu migdałka gardłowego powodują objawy rynologiczne, u części dzieci, w przypadku niedrożności trąbki słuchowej, dołączają się objawy otologiczne [19]. Z powodu przerostu migdałka gardłowego hospitalizowano w omawianym szpitalu w 2010 roku 126 dzieci, a w 2011 roku 181. Począwszy od 2012 roku zachorowalność na przerost migdałka gardłowego wykazuje tendencję wzrostową. W 2012 roku odnotowano 138 zachorowań a w 2015 roku było ich 168 (Ryc. 5).

Migdałki podniebienne stanowią większość tkanki limfatycznej pierścienia Waldeyera pełniącego ważną rolę w układzie immunologicznym. Oprócz migdałków podniebiennych pierścień ten zbudowany jest również z migdałka gardłowego, językowego, trąbkowego, mniejszej masy tkanki limfatycznej w postaci migdałków trąbkowych oraz grudek chłonnych i pasm bocznych zlokalizowanych na tylnej ścianie gardła. Histologicznie migdałki zbudowane są z grudek chłonnych, w których znajdują się ośrodki namnażania limfocytów, zasiedlone głównie przez grasiczoniezależne limfocyty B oraz tkanki międzygrudkowej, w której dominują grasiczozależne limfocyty T. Migdałki stanowią integralną część układu chłonnego. Główna ich rolą jest rozpoznawanie otaczających antygenów, uruchamianie miejscowej i ogólnej linii obrony oraz neutralizacja i niszczenie antygenów w wyniku rozwoju odpowiedzi komórkowej i humoralnej [20].

Dziecko rodzi się z zawiązkami migdałków w pierścieniu gardłowym. Ulegają one z wiekiem powiększeniu i osiągają właściwy kształt. Rola tkanki adenoidalnej jest od wielu lat dyskutowana. Przypuszcza się, że ma ona na celu ochronę ustroju ludzkiego przed czynnikami szkodliwymi, drobnoustrojami chorobotwórczymi, które wnikają drogą oddechową oraz pokarmową. Największy rozwój tkanki migdałkowej przypada na wiek dziecięcy. W pewnych przypadkach chore migdałki przestają pełnić swoją role obronną i mogą stać się źródłem niebezpiecznych dla ustroju powikłań. Z tego powodu właściwe leczenie zapaleń tych struktur jest bardzo ważnym i odpowiedzialnym zadaniem lekarza. Poznanie roli, jaką pełnią migdałki w układzie immunologicznym, a także patofizjologii zakażeń górnych dróg oddechowych zaowocowało tendencją do leczenia zachowawczego. Z drugiej strony migdałki patologicznie zmienione tracą swoja funkcję obronną i odgrywają istotną rolę w patogenezie wielu chorób reumatycznych i reumatoidalnych, zapaleń kłębuszków nerkowych i innych chorób z autoagresji [20].

W Polsce w 2104 roku współczynnik hospitalizacji z powodu przewlekłego zapalenia migdałków (w tym przerost migdałków podniebiennych i migdałka gardłowego) wśród noworodków i niemowląt wynosił 0,6/10 000, dzieci w wieku 1−4 lata 77,1/10 000, 5−14 lat 90,2/10 00, młodzieży w wieku 15−19 lat 13,7/10 000 [6]. Najwyższa zachorowalność na przerost migdałków podniebiennych w populacji światowej dzieci występuje w wieku poniżej 8 lat (49,5%) i spada wraz z wiekiem, utrzymując się na poziomie około 25% w grupie 8−14 lat powyżej ١٤ lat [٢٠]. W omawianym szpitalu hospitalizacja dzieci z powodu przerostu migdałków podniebiennych wykazuje wzrostową zachorowalność. W ٢٠١٠ roku leczono 92 dzieci, a w 2015 roku 149 (Ryc.6).

Ostre zapalenie gardła jest częstą przyczyną udzielania porad ambulatoryjnych u dzieci. Dotyczy ono zarówno błony śluzowej, jak i składników układu chłonnego gardła. W zależności od etiologii oraz dominującego umiejscowienia zmian można wyróżnić ostre zapalenie tkanki chłonnej pierścienia Waldeyera z umiejscowieniem zmian zapalnych szczególnie w migdałkach podniebiennych. Ostre zapalenie gardła charakteryzuje się uczuciem bólu, palenia i pieczenia, często powiększeniem węzłów chłonnych i objawami ogólnymi. W przebiegu anginy występuje silny ból gardła, narastający przy połykaniu, często połączony ze znacznym, odczynowym i bolesnym powiększeniem węzłów chłonnych szyi. W etiologii ostrych infekcji gardła najczęściej należy brać pod uwagę wirusy: adenowirusy, rhinowirusy, wirusy Coxackie, wirus Epsteina-Baara oraz bakterie: paciorkowce β-hemolizujące grupy A, Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis [21]. W Stanach Zjednoczonych rocznie notuje się około 12 milionów konsultacji (znaczna część wśród dzieci) lub 1–2% wszystkich porad ambulatoryjnych z powodu tej infekcji [21]. Liczba hospitalizowanych dzieci na terenie Szpitala Pediatrycznego w Bielsku-Białej wykazywała wzrostową tendencję. W 2010 r. liczba ta wynosiła 39, a w 2015 r. 54 (Ryc. 7).

Astma oskrzelowa to choroba przewlekła dróg oddechowych. Do czynników etiologicznych, które ją wywołują zaliczyć możemy: atopię, narażenie na infekcje wirusowe oraz predyspozycje genetyczne [22]. Stanowi poważny problem medyczny, społeczny i ekonomiczny [23]. Występowanie astmy w populacji dziecięcej na świecie waha się od 2 do 30%. W Polsce występowanie astmy u dzieci w wieku szkolnym kształtuje się na poziomie około 8%, a w grupie wiekowej 6−8 lat jest bardzo często niedostatecznie zdiagnozowana [24, 25]. Ocenia się, że w każdej klasie uczy się przynajmniej jeden astmatyk i już milion dzieci w Polsce choruje na astmę [26]. W przebiegu astmy oskrzelowej dochodzi do rozwoju procesu zapalnego w pęcherzykach płucnych, wskutek czego ściana oskrzeli zmienia swoją budowę, nadmiernie wydziela się śluz, uszkodzony jest nabłonek wyścielający drogi oddechowe i dochodzi do upośledzenia przepływu powietrza przez drogi oddechowe. Pierwsze objawy astmy oskrzelowej najczęściej związane są z zakażeniami wirusowymi i występują zazwyczaj przed ukończeniem 6 roku życia [27, 28].

Astma jako przewlekła choroba jest najczęstszą przyczyną hospitalizacji dzieci w wieku od 3 do 16 lat oraz częstą przyczyną korzystania z dodatkowej pomocy medycznej z powodu jej silnego zaostrzenia. Jest też najczęstszą przyczyną nieobecności szkolnych. Uczniowie chorzy na astmę mają średnio dwa razy więcej nieobecności w szkole w porównaniu do ich rówieśników [28].

Liczba hospitalizowanych dzieci z powodu zdiagnozowania u nich astmy oskrzelowej wynosiła 15 pacjentów w 2015 r., a w 2011 roku 27. Począwszy od 2011 zachorowalność na astmę oskrzelowa u dzieci na terenie szpitala maleje (Ryc 8).

WNIOSKI I DYSKUSJA

Najliczniejszą grupę młodych hospitalizowanych pacjentów na terenie szpitala stanowiły dzieci leczone z powodu zapalenia płuc (Ryc. 1). Zakażenia dróg oddechowych to ważny i częsty problem zdrowotny dzieci. Zdecydowaną większość zakażeń dróg oddechowych wywołują wirusy. Zakażenia bakteryjne są przyczyną większości przypadków ostrego zapalenia ucha środkowego oraz zapalenia zatok i jedynie około 1/10 przypadków zapalenia gardła i angin. Zakażenie dolnych dróg oddechowych, zapalenie oskrzeli, zapalenie oskrzelików i zapalenie płuc częściej występują u niemowląt, małych dzieci i przewlekle, chorych podczas gdy starsze dzieci i zdrowi dorośli znacznie rzadziej chorują na zakażenie dolnych dróg oddechowych.

Według WHO roczna liczba zgonów w dzieciństwie z powodu zapaleń dróg oddechowych wynosi od 1,9 do 2,2 miliona, przy czym 70% zgonów miało miejsce w Afryce i Azji Południowo-Wschodniej [29]. W Polsce sytuacja ta wygląda o wiele lepiej. Dane statystyczne wskazują, że w ciągu ostatnich 40 lat w Polsce wskaźnik zgonów niemowląt z powodu infekcji dróg oddechowych zmniejszył się z 46/100 tys. do 1/100 tys. [30].

W prewencji nawracających infekcji górnych dróg oddechowych należy uwzględnić diagnostykę i leczenie alergii oraz zaburzeń odporności zarówno komórkowej, jak i humoralnej. Istotny wpływ na zmianę zaprezentowanych w niniejszym artykule wskaźników epidemiologicznych mają nieprawidłowości morfologiczne (patologie). Zaliczyć można do nich skrzywienie przegrody nosa, wady budowy bocznej ściany jamy nosowej, przerost struktur chłonnego pierścienia Waldeyera, przewlekłe ropne zapalenie migdałków podniebiennych, wady budowy twarzoczaszki. Patologie te są czynnikami prowokującymi nawracanie ostrych infekcji górnych dróg oddechowych.

Przeprowadzona analiza danych ze Szpitala Pediatrycznego w Bielsku-Białej wykazała, że w większości schorzeń układu oddechowego hospitalizacja, a tym samym zachorowalność na poszczególne choroby wśród młodych pacjentów każdego roku wzrasta (np. ostre zapalenie gardła, zapalenie oskrzelików).

Okres przedszkolny i szkolny w życiu dziecka to ważny czas kształtowania się odporności m.in. przez kontakt z różnymi patogenami. Lekarz pierwszego kontaktu w swoich decyzjach terapeutycznych opiera się przede wszystkim na ocenie klinicznej pacjenta. Na wybór leczenia mogą mieć wpływ różne czynniki, m.in. współistniejące choroby, wcześniejsze doświadczenia z przebiegu infekcji dróg oddechowych i higiena osobista. Należy jednak pamiętać, że nieuzasadnione stosowanie antybiotyków ma niekorzystny wpływ na funkcjonowanie systemu immunologicznego.

Piśmiennictwo

1. Kuchar E, Wanke-Rytt M. Aktualnie obowiązujące wytyczne w diagnostyce i terapii najczęstszych infekcji dróg oddechowych u dzieci – stan wiedzy na 2017 rok. Nowa Klin. 2017;24(1):23-27.

2. Assane D, Makhtar C, Abdoulaye D et al. Viral and Bacterial Etiologies of Acute Respiratory Infections Among Children Under 5 Years in Senegal. Microbiol Insights. 2018;13(11):1178636118758651.

3. Nair H, Nokes DJ, Gessner BD et al. Global burden of acute lower respiratory infections due to respiratory syncytial virus in young children: a systematic review and meta-analysis. Lancet. 2010;375(9725):1545-55.

4. Oren E, Frere J, Yom-Tov E et al. Respiratory syncytial virus tracking using internet search engine data. BMC Public Health. 2018;18(1):445.

5. Kujawska-Kapiszka B, Kondracka- Dajnowicz D, Kowalik-Kufel K. Obraz kliniczny zapaleń płuc u dzieci z grupy ryzyka pulmonologicznego — opis przypadków. Forum Med Rodz. 2009;3(4):315–325.

6. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego- Państwowy Zakład Higieny. http://www.statystyka1.medstat.waw.pl/wyniki/TabelaEurostat2014szac.htm (dostęp: 17.05 2018 r.)

7. Doniec Z, Radwańska M. Zapalenie płuc u dzieci. Pediatr Dypl. 2014;18(2):15-21.

8. Usta GB, Asilosy S, Durmaz C. The assessment and management of chronić cough in children according to the British Thoracic Society guidelines: descriptive, prospective, clinical trial. Clin Respir J. 2014;8330-337.

9. Lis G. Zapalenie oskrzelików. Znamy przyczynę i umiemy leczyć. Prz Lek. 2011;68(1): 25-28.

10. Heilbronner C, Roy E, Hadchouel A et al. Breastfeeding disruption during hospitalisation for bronchiolitis in children: a telephone survey. Paediatr Open 2017;1(1).

11. Alonso A, Andres JM, Garmendia JR. Bronchiolitis due to respiratory syncytial virus in hospitalized children: a study of seasonal rhytm. Acta Pediatr. 2007;96(5):731-735.

12. American Academy of Pediatrics: Diagnosis and management og bronchiolitis. Pediatr. 2006;118:1774.

13. Zakrzewska A, Gryczyńska D, Krawczyński M. Ocena występowania chorób alergicznych u dzieci hospitalizowanych z powodu ostrego zapalenia krtani. Alerg Astma Immun. 2014;16(2):155-157.

14. Couriel JM. Management of croup. Arch Dis Child. 1998;63:1305-1308.

15. Ślączka K, Basiewicz-Ślączka E, Zawadzka-Głos L et al. Zapalenia krtani o ciężkim przebiegu u dzieci. Nowa Pediatr. 2015;1:9-14.

16. Maloney E, Meakin GH. Acute stridor in children. Contin Educ Anaesth Crit Care Pain. 2007;7(6):183-186.

17. Malhotra A, Krilov LR. Viral croup. Pediatr Rev. 2001;22(1):5-12.

18. Ślączka K, Basiewicz-Ślączka E, Zawadzka-Głos L et al. Zapalenia krtani o ciężkim przebiegu u dzieci. Nowa Pediatr. 2015;19(1):9-14

19. Czyż K, Całka A, Machnik M et al. Następstwa przerostu migdałka gardłowego- doświadczenia własne na podstawie badań przesiewowych dzieci 8, 9-letnich. Now Lek. 2006;75(5):426-428.

20. Morawska A, Baran Z, Wiatr M et al. Analiza wskazań i wyników leczenia operacyjnego przerostu pierścienia Waldeyera u dzieci. Otolaryngologia. 2007;6(4):194-198.

21. Katkowska M, Garbacz K, Stromkowski J. Rola Staphylococcus aureus w nawracającym zapaleniu migdałków podniebiennych u pacjentów poddawanych tonsillektomii. Otorynolaryngologia 2016;5(4):152-158

22. Kuchar E, Karlikowska-Skwarnik M. Leczenie ostrych stanów zapalnych gardła. Zak XXI w. 2018;1(4):175-182.

23. Zieliński R, Zakrzewska A. Ostre infekcje górnych dróg oddechowych u dzieci- podział morfologiczny, diagnostyka i terapia. Forum Med Rodz. 2010;4(5):366-371.

24. Dzielska A, Małkowska-Szutnik A, Mazur J et al. Astma a palenie tytoniu wśród nastolatków. Przegl Lek. 2001;68(10):662-666.

25. Ścibor M, Balcerzak M, Czernecka Ź et al. Ocena jakości życia pacjentów z astmą oskrzelową mieszkających w Krakowie w strefach różniących się stężeniem pyłu zawieszonego w powietrzu (PM10). Med Środow. 2015;18(1):45-53.

26. Umławska W. Budowa i proporcje ciała dzieci chorych na astmę oskrzelową. Med Wieku Rozw. 2011;15(2):162-166.

27. Łukasik R, Woś H. Problemy funkcjonowania dzieci z astmą oskrzelową w środowisku szkolnym. Probl Pielęg. 2009;17(1):18-25.

28. Trojanowska A, Bernat K, Tymecka I. Zadania edukacyjne pielęgniarki wobec dzieci chorych na astmę oskrzelową. Med Og Nauk Zdr. 2013;19(2):95-98.

29. Nair H, Nokes DJ, Gessner BD et al. Global burden of acute lower respiratory infections due to respiratory syncytial virus in young children: a systematic review and meta-analysis. Lancet 2010; 375(9725):1545-1555.

30. Zielonka TM. Epidemiologia chorób układu oddechowego u dzieci. Postępy Nauk Med. 2008;9: 551-558.

Konflikt interesów

Autor deklaruje brak konfliktu interesów.

Adres do korespondencji:

Dariusz Góra

Uniwersytet Śląski, Wydział Nauk o Ziemi

ul. Będzińska 60

41-200 Sosnowiec

e-mail: dareczekg@op.pl

Nadesłano: 14.01.2018

Zaakceptowano: 20.12.2018

Ryc. 1. Liczba hospitalizowanych dzieci w wieku 0-18 roku życia na terenie Szpitala Pediatrycznego w Bielsku-Białej z powodu zapalenia płuc w latach 2010−2015.

Ryc. 2. Liczba hospitalizowanych dzieci w wieku od 0 do 18 roku życia na terenie Szpitala Pediatrycznego w Bielsku-Białej z powodu zapalenia oskrzeli w latach 2010−2015.

Ryc. 3. Liczba hospitalizowanych dzieci w wieku od 0 do 18 roku życia na terenie Szpitala Pediatrycznego w Bielsku-Białej z powodu zapalenia oskrzelików w latach 2010−2015.

Ryc 4. Liczba hospitalizowanych dzieci w wieku od 0 do18 roku życia na terenie Szpitala Pediatrycznego w Bielsku-Białej z powodu ostrego zapalenia krtani w latach 2010−2015.

Ryc. 5. Liczba hospitalizowanych dzieci w wieku od 0 do18 roku życia na terenie Szpitala Pediatrycznego w Bielsku-Białej z powodu przerostu migdałka gardłowego w latach 2010−2015.

Ryc. 6. Liczba hospitalizowanych dzieci w wieku od 0 do 18 roku życia na terenie Szpitala Pediatrycznego w Bielsku-Białej z powodu przerostu migdałków podniebiennych w latach 2010−2015.

Ryc. 7. Liczba hospitalizowanych dzieci w wieku od 0 do18 roku życia na terenie Szpitala Pediatrycznego w Bielsku-Białej z powodu ostrego zapalenia gardła w latach 2010−2015.

Ryc. 8. Liczba hospitalizowanych dzieci w wieku od 0 do18 roku życia na terenie Szpitala Pediatrycznego w Bielsku-Białej z powodu astmy oskrzelowej w latach 2010−2015.