DEMOGRAPHIC AND MEDICAL FACTORS DIFFERENTIATING THE SEVERITY OF PSYCHOLOGICAL SYMPTOMS IN PEOPLE WITH ASTHMA

Agnieszka Woźniewicz1, Ewa Szynkiewicz2, Kinga Sobieralska-Michalak3, Agnieszka Chołody4

1KATEDRA I KLINIKA GERIATRII COLLEGIUM MEDICUM W BYDGOSZCZY UNIWERSYTET MIKOŁAJA KOPERNIKA W TORUNIU, BYDGOSZCZ, POLSKA

2ZAKŁAD PIELĘGNIARSTWA INTERNISTYCZNEGO COLLEGIUM MEDICUM W BYDGOSZCZY UNIWERSYTET MIKOŁAJA KOPERNIKA W TORUNIU, BYDGOSZCZ, POLSKA

3KATEDRA FIZJOTERAPII COLLEGIUM MEDICUM W BYDGOSZCZY UNIWERSYTET MIKOŁAJA KOPERNIKA W TORUNIU, BYDGOSZCZ, POLSKA

4KLINIKA KARDIOLOGII I KARDIOCHIRURGII 10 WOJSKOWY SZPITAL KLINICZNY Z POLIKLINIKĄ W BYDGOSZCZY, BYDGOSZCZ, POLSKA

Streszczenie

Wstęp: Astma zaliczana jest do jednych z najczęściej występujących schorzeń. Stanowi poważny problem medyczny, społeczny i ekonomiczny na całym świecie.

Cel pracy: W prezentowanym badaniu dokonano analizy nasilenia objawów psychologicznych u osób chorych na astmę w zależności od czynników medycznych, takich jak: stopień kontroli astmy, współwystępowanie innych chorób oraz zmiennych demograficznych: wieku i płci.

Materiał i metody: Do grupy badanej zakwalifikowano 100 osób chorych na astmę, 50 osób z astmą kontrolowaną i 50 z astmę niekontrolowaną. Grupa liczyła 62 kobiety i 38 mężczyzn, średnia wieku dla całej grupy to 50 lat (SD=16), średni czas chorowania wynosił 16 lat (SD=13). Zastosowano następujące narzędzia: Test Kontroli Astmy autorstwa Nathana, aby określić stopień kontroli choroby, Skalę Przebiegu Astmy Oskrzelowej Gierusa i Popielskiego do pomiaru nasilenia objawów psychologicznych związanych z astmą oraz kwestionariusz, celem zebrania zmiennych demograficznych.

Wyniki: Większe nasilenie objawów psychologicznych związanych z astmą stwierdzono u osób dłużej chorujących, starszych i z niższą kontrolą astmy. Kontrola choroby korelowała z nasileniem objawów psychologicznych. Kontrola choroby, interakcja kontroli choroby i wieku oraz interakcja kontroli choroby, czasu chorowania i współwystępujących chorób w istotnym stopniu wyjaśniają zmienność nasilenia objawów psychologicznych. Osoby starsze, dłużej chorujące oraz te, u których występuje dodatkowa choroba cechowała niższa kontrola astmy.

Wnioski: Pacjenci, których cechuje cięższy przebieg choroby, czyli o słabszej kontroli astmy, z współwystępującymi chorobami oraz chorujący dłużej doświadczają więcej objawów psychologicznych związanych z astmą.

Abstact

Introduction: Asthma is one of the most common diseases. It is a serious medical, social and economic problem all over the world.

Aim: The present study analyzes the severity of psychological symptoms in asthmatic patients depending on medical factors, such as the degree of asthma control, coexistence of other diseases, and demographic variables: age and gender.

Material and methods: 100 subjects with asthma, 50 people with controlled asthma and 50 with uncontrolled asthma were qualified to the study group. The group consisted of 62 women and 38 men, the average age for the whole group was 50 years (SD = 16), and the average time of illness was 16 years (SD = 13). The following tools were used: Asthma Control Test by R.A. Nathan, to determine the degree of disease control, Asthma Severity Scale by Gierus and Popielski to measure the severity of psychological symptoms associated with asthma and questionnaire, to collect demographic variables.

Results: Higher psychological symptoms associated with asthma were found in longer-term, older and with lower asthma control. The disease control correlated with the severity of psychological symptoms. The control of the disease, the interaction of disease control and age, and the interaction of disease control, time of illness and coexisting diseases largely explain the variability of the severity of psychological symptoms. Older, longer-term patients and those with additional disease were characterized by lower asthma control.

Conclusions: Patients who have a more severe disease course, i.e. weaker asthma control, co-morbidities and those with longer periods, experience more psychological symptoms associated with asthma.

Public Health Forum 2018;IV(XII)3(46):148-153

WSTĘP

Badania prowadzone wśród pacjentów chorujących na astmę dostarczają cennych danych nie tylko pod względem klinicznym, ale również psychospołecznym. Pozwalają na wybór odpowiedniego sposobu terapii, indywidualizację procesu diagnozowania i leczenia. Uwzględnienie czynników zarówno medycznych, jak i psychologicznych umożliwia zaplanowanie holistycznej opieki dla poszczególnych chorych lub grup pacjentów [1]. Szczególną uwagę zwraca się na sposób radzenia sobie z chorobą oraz jej wpływ na poziom odczuwanego lęku i niepokoju, a co jest z tym ściśle związane zaburzenia nastroju pacjenta [2]. Celem terapii jest uzyskanie jak najlepszych efektów, zarówno w dziedzinie medycznej, jak i pozamedycznej. Poprawiających komfort oraz jakość życia poprzez dążenie do rzadszego występowania zaostrzeń oraz ich łagodniejszy przebieg.

Astma jako zespół chorobowy

Obecnie w ramach Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10, astma określana jest jako kategoria J45, gdy ujęta jest jako dolegliwość wyłącznie somatyczna lub F54, jako obejmująca czynniki psychologiczne i behawioralne, związane z zaburzeniami lub chorobami klasyfikowanymi w innych rozdziałach. ICD-10 podaje, iż kategorii F54 należy używać do zarejestrowania czynników psychologicznych i behawioralnych, jeśli czynniki te odgrywają główną rolę w etiologii chorób somatycznych klasyfikowanych za pomocą kodów zamieszczonych w innych rozdziałach ICD-10 [3]. Najczęściej wskazywane czynniki ryzyka dla rozwoju astmy, to kontakt z alergenami, infekcje wirusowe, palenie tytoniu oraz zdarzenia stresujące [4−7]. Czynniki psychospołeczne określone zostały jako mogące mięć wpływ na rozwój oraz przebieg chorób atopowych, w tym astmy [8].

Trudności, jakie niesie zmaganie się z astmą, często są bagatelizowane i uznawane za nie zagrażające życiu, gdyż zwykle ustępują. Nie należy jednak bagatelizować tych problemów, ponieważ ich waga dla osób chorujących na astmę jest ogromna.

Kontrola astmy – nasilenie objawów
medycznych

Kontrola astmy oznacza opanowanie przebiegu choroby za pomocą odpowiedniego leczenia. Istotna jest bieżąca ocena kliniczna pacjenta oraz określenie ryzyka wystąpienia powikłań w przyszłości. Biorąc pod uwagę stopnie kontroli astmy, wyróżnia się: astmę kontrolowaną całkowicie i częściowo oraz astmę niekontrolowaną [9, 10]. Aby astmę określić jako całkowicie kontrolowaną, pacjent musi spełniać wszystkie następujące kryteria: nie przejawiać wcale objawów astmy w ciągu dnia, a jeśli już się pojawią, to nie częściej niż dwa razy w tygodniu. Ponadto pacjent z astmą kontrolowaną nie budzi się w nocy z powodu astmy, a jeśli taka sytuacja wystąpi, to nie może zdarzać się częściej niż dwa razy w miesiącu. Chory nie ma ograniczonej aktywności życiowej z powodu astmy, a jego wydolność wysiłkowa jest dobra. Nie ma potrzeby przyjmowania leków doraźnych, rozszerzających oskrzela, a jeśli je przyjmuje to nie częściej niż 2 razy w tygodniu. Czynność płuc chorego jest prawidłowa oraz nie doświadczał on zaostrzeń astmy w ciągu ostatniego roku lub miał miejsce co najwyżej jeden taki incydent [9, 11]. Jeśli u pacjenta występuje chociaż jedna z wyżej wymienionych cech, to astmę należy określić jako częściowo kontrolowaną lub niekontrolowaną. Kontrola astmy nie jest cechą stałą, może zmieniać się w zależności od czynników wewnątrz i zewnątrz pochodnych oraz stosowanego leczenia. Najczęściej stosuje się podział na dwie grupy: astmę niekontrolowaną i kontrolowaną, która obejmuje astmę częściowo i całkowicie kontrolowaną, taki podział przyjęto również w niniejszym artykule.

Klasyfikacja astmy na podstawie stopnia jej kontroli jest podstawą do podejmowania decyzji terapeutycznych dotyczących danego pacjenta. Celem leczenia powinno być uzyskanie jak najlepszego stopnia kontroli choroby oraz utrzymanie tego stanu, bez skutków ubocznych stosowanej terapii lub przy ich minimalnym nasileniu. Nadrzędnym celem terapii jest osiągnięcie i utrzymanie kontroli astmy [11].

Osoby z astmą niekontrolowaną cechuje wyższe nasilenie objawów psychologicznych, takich jak: poziom lęku, niepokoju i obniżonego nastroju w stosunku do osób o dobrej kontroli choroby [2]. Wykazano, iż jakość życia osób chorych na astmę ma związek ze stopniem kontroli choroby [12−18]. Korzystne dla kontroli astmy okazały się: wewnętrzna motywacja, stosowanie wiedzy zaczerpniętej z piśmiennictwa, dotyczącej praktycznych aspektów choroby oraz umiejętności oceniania własnego stanu zdrowia [19]. Kontrola astmy jest rzetelnym wskaźnikiem, umożliwiającym wewnątrzgrupowe porównywanie osób chorych na astmę.

OBJAWY PSYCHOLOGICZNE ZWIĄZANE
Z ASTMĄ

Jacek Gierus i Kazimierz Popielski na podstawie przeglądu piśmennictwa oraz badań własnych, określili czynniki psychologiczne specyficzne dla osób z astmą oraz stworzyli skalę przebiegu astmy oskrzelowej, która umożliwia ocenę nasilenia tych objawów, nazwali je objawami psychoastmatycznymi. Podali, iż osoby chore na astmę charakteryzują się podwyższonym poziomem lęku i niepokoju, przy czym przedmiot lęku częściej związany jest z chorobą, a niepokój może mieć charakter histeryczny lub hipochondryczny. Opisali specyficzny sposób regulacji emocji w rodzinie chorego na astmę, w której potrzeby i emocje mogą być wyrażane za pomocą objawu. Odnotowali niską satysfakcję z życia oraz zależność samopoczucia i nastroju od ciężkości choroby. Poczucie sensowności, zaradności i wartości życia ukazali jako powiązane ze stylem radzenia sobie ze stresem i przeżywanymi trudnościami. Zmienne osobowościowe uznali za mogące wpływać na przebieg choroby. Gotowość do reagowania lękiem, strachem czy też paniką powiązali z częstością objawów i używaniem leków. Zaznaczyli, że istotne jest, aby lekarze w ocenie ogólnego stanu pacjenta zwrócili uwagę na poziom depresji. Jako charakterystyczne dla osób z astmą podali nadmierną identyfikację, a nawet psychiczne zlewanie się z innymi ludźmi. Zwrócili uwagę na możliwość pojawiania się kryzysów egzystencjalnych i duchowych, związanych z utrwalonym od dzieciństwa słabym poczuciem własnej odrębności i słabym poczuciem Ja. Stwierdzili także, że wśród osób chorych na astmę częściej występują zaburzenia nastroju, lęku panicznego i uogólnione zaburzenia lękowe, w związku z czym chorzy ci, częściej korzystają z usług ochrony zdrowia psychicznego [2]. Uwzględnienie w systemie opieki zdrowotnej zarówno medycznych jak i psychologicznych potrzeb pacjentów jest istotne dla ich dobrostanu.

 CEL PRACY

Celem badania było określenie nasilenia objawów psychosomatycznych w zależności od stopnia kontroli choroby a także wieku, płci, czasu trwania choroby oraz współwystępowania innych chorób.

MATERIAŁ I METODY

Do badań kwalifikowano chorych, którzy mieli rozpoznaną przez lekarza alergologa astmę oskrzelową. Badania prowadzono w latach 2012−2014. Zgodę na przeprowadzenie badań udzieliła Komisja Bioetyczna Collegium Medicum Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Bydgoszczy (KB 569/2012).

W badaniach zastosowano Test Kontroli Astmy autorstwa Nathana, aby określić stopień kontroli choroby, Skalę Przebiegu Astmy Oskrzelowej Gierusa i Popielskiego do pomiaru nasilenia objawów psychologicznych związanych z astmą oskrzelową oraz kwestionariusz własnego autorstwa na temat danych socjodemograficznych.

Test kontroli astmy ACT

Test kontroli astmy ACT (Asthma Control Test) zawiera 5 pytań, dotyczących: wpływu objawów astmy na codzienną aktywność w pracy, domu, szkole przez ostatnie 4 tygodnie, częstość występowania duszności, przebudzeń nocnych, potrzeby stosowania doraźnie leku ratunkowego oraz subiektywnej oceny kontroli choroby. Za każde z pytań można uzyskać od 1 do 5 punktów, w zależności od stopnia nasilenia danego objawu. Wynik testu uzyskuje się sumując punkty odpowiadające wszystkim odpowiedziom. W zależności od liczby uzyskanych punktów można monitorować stopień kontroli astmy. Liczba punktów: 25 – pełna/optymalna kontrola (nie wystąpiły żadne objawy astmy ani też żadne utrudnienia w życiu codziennym, spowodowane chorobą), 20−24 – w ciągu ostatnich 4 tygodni astma była dobrze kontrolowana, jednak nie była to pełna kontrola, poniżej 20 punktów – astma niekontrolowana, należy skontaktować się z lekarzem celem omówienia uzyskanego wyniku oraz ustalenia odpowiedniego postępowania, aby uzyskać lepszą kontrolę astmy [10].

Skala Przebiegu Astmy Oskrzelowej (SPAO)

Skala Przebiegu Astmy Oskrzelowej (SPAO) to narzędzie służące do pomiaru nasilenia objawów psychologicznych związanych z astmą, zwanych przez autorów narzędzia objawami psychoastmatycznymi. Badany odpowiada na 20 pytań dotyczących objawów u osób chorych na astmę, wybranych na podstawie analizy literatury oraz pogłębionego wywiadu przeprowadzonego pośród lekarzy alergologów oraz pacjentów z astmą. Odpowiedzi udzielane są w skali od 1 do 5, a wynik testu stanowi ich sumę. Wynik odnosimy do normy, gdzie średnia M=61, a odchylenie standardowe SD=13. Autorzy skali zalecają, aby wyniki powyżej 74 punktów traktować jako wyższe niż przeciętne nasilenie objawów psychoastmatycznych, a powyżej 87 jako wysokie nasilenie tychże objawów. Współczynnik alfa Cronbacha dla calej skali wynosił 0,8 co pozwala uznać test za rzetelne narzędzie badawcze [2].

Do grupy badanej zakwalifikowano 100 osób chorych na astmę, 50 osób z astmą kontrolowaną i 50 z astmę niekontrolowaną. Kryterium podziału stanowił stopień kontroli astmy wg Global Initiative for Astma (GINA). Grupa badana liczyła 62 kobiety i 38 mężczyzn, średnia wieku 50 lat (SD=16), średni czas chorowania wynosił 16 lat (SD=13).

Zastosowano statystyki opisowe, test różnic U Manna-Whitney’a, korelacje Spearmana oraz ANOVĘ dla układów czynnikowych. Obliczeń dokonano w programie STATISTICA. Zgromadzony materiał opracowano statystycznie, weryfikując hipotezy na poziomie istotności p<0,05.

WYNIKI

Nasilenie objawów psychologicznych związanych z astmą w całej badanej grupie wynosiło 52,19 (SD=14,02), co oznacza, że chorych cechowało przeciętne nasilenie objawów psychoastmatycznych. W grupie osób z astmą kontrolowaną nasilenie objawów było niższe (M=43,38, SD=11,49) niż u osób z astmą niekontrolowaną (M=61, SD=10,32). Różnica ta była istotna statystycznie (Z=6,84; p<0.001). Ponadto odnotowano ujemną korelację pomiędzy nasileniem objawów psychologicznych a stopniem kontroli astmy (R=-0,67; p<0.05). Im niższa kontrola astmy u pacjentów, tym wyższe nasilenie objawów psychologicznych związanych z astmą (Tab. 1.

Niższa kontrola astmy występuje u osób starszych (Z=-4,46; p<0.001), tych, u których występuje dodatkowa choroba somatyczna (Z=-3,45; p<0.001) oraz pacjentów chorujących dłużej (Z=-2,63; p<0.01) (Tab. 2).

Wyższe nasilenie objawów psychologicznych związanych z astmą stwierdzono u osób starszych (Z=4,08; p<0.001), tych, u których występuje dodatkowa choroba somatyczna (Z=2,48; p<0.05), oraz z niższą kontrolą astmy (Z=6,84; p<0.001) (Tab. 3).

Sprawdzono, czy stopień kontroli astmy, wiek, czas chorowania, współwystępowanie innych chorób oraz interakcja tych czynników różnicują nasilenie objawów psychologicznych związanych z astmą. Zastosowano test ANOVA dla układów czynnikowych.

Stopień kontroli choroby, interakcja stopnia kontroli choroby i wieku oraz interakcja stopnia kontroli choroby, czasu trwania choroby i współwystępowania chorób w istotnym stopniu wyjaśniają zmienność nasilenia objawów psychologicznych związanych z astmą.

Wielkość efektu dla kontroli astmy wynosiła 0,296; p<0.001

Wielkość efektu dla interakcji kontroli i wieku wynosiła 0,058; p<0.05

Wielkość efektu dla interakcji kontroli, czasu trwania choroby i współwystępowania chorób wynosiła 0,092; p<0.01

PODSUMOWANIE WYNIKÓW 

Osoby starsze, dłużej chorujące oraz te, u których występuje dodatkowa choroba cechuje niższa kontrola astmy.

• Wśród osób dłużej chorujących, starszych i z niższą kontrolą astmy stwierdzono wyższe nasilenie objawów psychologicznych związanych z astmą.

• Stopień kontroli choroby koreluje z nasileniem objawów psychologicznych związanych z astmą.

• Stopień kontroli choroby, interakcja stopnia kontroli choroby i wieku oraz interakcja stopnia kontroli choroby, czasu trwania choroby i współwystępowania chorób w istotnym stopniu wyjaśniają zmienność nasilenia objawów psychologicznych związanych z astmą.

DYSKUSJA 

Prezentowane wyniki są spójne z wynikami uzyskanymi przez autorów narzędzia SPAO [2]. W obu przypadkach odnotowano istotną różnicę w doświadczaniu objawów psychologicznych pomiędzy osobami z astmą kontrolowaną i niekontrolowaną. W badaniach własnych Z=6,84 na poziomie p<0.001, a Gierus i Popielski  Z=-2,82 na poziomie p<0,01. Potwierdzono także negatywny związek pomiędzy kontrolą astmy a nasileniem objawów psychologicznych. W badaniach własnych R=-0,67; p<0,05; a autorzy skali SPAO, R=-0,41 [2].

Komisja Chorób Układu Oddechowego Komitetu Patofizjologii Klinicznej Polskiej Akademii Nauk zaleca, aby w kompleksowym leczeniu astmy ująć oddziaływania psychoterapeutyczne, gdyż mogą one okazać się skutecznym sposobem na rozwiązanie problemów zdrowotnych osób cierpiących na astmę [20]. Schier [21] zaznaczyła, iż pacjenci chorzy na astmę, podejmując leczenie, muszą dostrzec, że istnieje związek pomiędzy ich reakcjami cielesnymi, a życiem psychicznym. Ponadto, podkreśliła, iż astma przede wszystkim polega na niemożności dokonania wydechu. Zaznaczała, iż chorzy na astmę nie dają sobie pozwolenia nie tylko na pozbycie się powietrza nasyconego dwutlenkiem węgla, ale też w symbolicznym znaczeniu nie mogą uwolnić się od złych myśli i złych emocji. Dodaje, że mówienie (pisanie), śpiewanie i krzyczenie są także formami ekspresji, angażującymi układ oddechowy. Zalecała, aby chorzy na astmę mówili i krzyczeli w taki sposób i o takich rzeczach, które pozwolą im zachować, czy też odzyskać zdrowie [22]. Osoby doświadczające jednocześnie astmy i psychologicznego dystresu, przejawiają większe trudności w funkcjonowaniu, niż osoby doświadczające wyłącznie jednego rodzaju dolegliwości [23, 24]. Wykazano, iż interwencje psychologiczne, edukacja na temat astmy oraz treningi oddychania, pomimo że nie poprawiły wskaźników patofizjologicznych, spowodowały zwiększenie poczucia kontroli astmy [25, 26]. Uwzględnienie w terapii różnych form oddziaływania medycznego i psychologicznego może zmniejszyć cierpienie pacjenta, wpłynąć na efektywność leczenia, a nawet mieć znaczenie w profilaktyce astmy [27].

Przytoczone wyniki badań potwierdzają zależności pomiędzy stanem zdrowia, a funkcjonowaniem psychologicznym osób chorych na astmę. Nasilenie dolegliwości, a w szczególności ich percepcja przez pacjenta, ma szczególne znaczenia dla funkcjonowania osoby chorej na astmę.

WNIOSKI

• Pacjenci, których cechuje cięższy przebieg choroby, czyli o słabszej kontroli astmy, z współwystępującymi chorobami oraz chorujący dłużej doświadczają więcej objawów psychologicznych związanych z astmą.

• Stopień kontroli astmy może dostarczać istotnych informacji lekarzom w celu skierowania pacjenta na konsultację psychologiczną oraz zachęcić do psychoedukacji nt. czynników psychologicznych związanych z chorobą.

Piśmiennictwo

1. Tylka J. Czy badanie jakości życia jest dobrym kryterium oceny skuteczności rehabilitacji? Rehabil Med. 2003;7(4):50–53.

2. Gierus J, Popielski K. Astma oskrzelowa. Perspektywa psychologiczno-egzystencjalna. Warszawa: Difin; 2011.

3. Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych: Rewizja dziesiąta ICD–10. Klasyfikacja Zaburzeń Psychicznych i Zaburzeń Zachowania w ICD–10. Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne. Kraków – Warszawa: Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne ‘Versalius”, Instytut Psychiatrii i Neurologii; 1997.

4. Kullowatz A, Rosenfield D, Dahme B, Magnussen H, Kanniess F, Ritz T. Stress Effects on Lung Function in Asthma are Mediated by Changes in Airway Inflammation. Psychosom Med. 2008;70(4):468–475.

5. Marin TJ, Chen E, Munch JA, Miller GE. Double-Exposure to Acute Stress and Chronic Family Stress is Associated With Immune Changes in Children With Asthma. Psychosom Med. 2009;71(4):378–384.

6. Ritz T, Ayala ES, Trueba AF, Vance CD, Auchus RJ. Acute Stress-induced Increases in Exhaled Nitric Oxide in Asthma and Their Association with Endogenous Cortisol. Am J Respir Crit Care Med. 2011;183(1):26–30.

7. Zambrano JC, Carper HT, Rakes GP, Patrie J, Murphy DD, Platts-Mills TAE, et al. Experimental rhinovirus challenges in adults with mild asthma: Response to infection in relation to IgE. J Allergy Clin Immun. 2003;111(5):1008–1016.

8. Chida Y, Hamer M, Steptoe A. A bidirectional relationship between psychosocial factors and atopic disorders: a systematic review and meta-analysis. Psychosom Med. 2008;70(1):102–116.

9. Kruszewski J. Uproszczenie oceny stopnia kontroli astmy. Test kontroli astmy – Asthma Control Test (ATC). Przew Lek. 2007;10:21–24.

10. Nathan R, Sorkness C, Kosinski M, Schatz M et al. Pendergraft T. Development of the Asthma Control Test: A survey for assessing asthma control. J Allergy Clin Immun. 2004;113:59−65.

11. Bochenek G, Doniec Z, Kryj-Radziszewska E. Astma oskrzelowa. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2011.

12. Alpaydin AO, Bora M, Yorgancioglu A, Coskun AS, Celik P. Asthma control test and asthma quality of life questionnaire association in adults. Iran Journal Allergy Asthm. 2012;11(4):301–307.

13. Kim MA, Ye YM, Park JW et al. A computerized asthma–specific quality of life: a novel tool for reflecting asthma control and predicting exacerbation. Int Arch Allergy Imm. 2014;163(1):36–42.

14. Martinez-Rivera C, Vennera Mdel CCañete CBardagí SPicado C. Psychological profile of patients with bronchial asthma and functional dyspnea: a comparison with a non–asthmatic population and impact on the disease. Arch Bronconeumol. 2011;47(2):73–78.

15. Terzano C, Cremonesi GGirbino GIngrassia EMarsico SNicolini GAllegra L. 1–year prospective real life monitoring of asthma control and quality of life in Italy. Resp Res. 2012;13:112.

16. Uchmanowicz I, Fal AM, Jankowska-Polańska B, Panaszek B, Uchmanowicz B. Czy płeć wpływa na wyniki jakości życia chorych na astmę oskrzelową. Alergol Wspol Info. 2011;6(2):46–51.

17. Vieira T, de Oliveira J F, da Graça Castel-Branco M. Short and long–term quality of life and asthma control with omalizumab therapy in a real life setting in Portugal. Allergol Immunopath. 2014;42(1):3–10.

18. Wang G, Wang LSzczepaniak WS et al. Psychological status in uncontrolled asthma is not related to airway hyperresponsiveness. J Asthma. 2010;47(1):93–99.

19. Londono AM, Schulz PJ. Influences of health literacy, judgment skills, and empowerment on asthma self-management practices. Patient Educ Couns. 2015;98(7):908-17.

20. Bręborowicz A, Batura-Gabryel H, Chazan R et al. Astma ciężka — Stanowisko Komisji Chorób Układu Oddechowego Komitetu Patofizjologii Klinicznej Polskiej Akademii Nauk. Polska Akademia Nauk, 2009.

21. Schier K. Geneza i formy leczenia astmy oskrzelowej. Psychoterapia 2000;1(112):61-71.

22. Schier K. Bez tchu i bez słowa. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2005.

23. Schmitz N, Wang J, Malla A, Lesage A. The impact of psychological distress on functional disability in asthma: results from the Canadian community health survey. Psychosomatics. 2009;50(1):42–49.

24. Stein MB, Cox BJ, Afifi TO, Belik S, Sareen J. Does co-morbid depressive illness magnify the impact of chronic physical illness? A population-based perspective. Psychol Med. 2006;36(5):587–596.

25. Janssens T, Verleden G, De Peuter S, Van Diest I, Van den Berg O. Inaccurate perception of asthma symptoms: A cognitive-affective framework and implications for asthma treatment. Clin Psychol Rev. 2009;29:317–327.

26. Slader CA, Reddel HK, Spencer LM, Belousova EG, Armour CL, Bosnic-Anticevich SZ, & … Jenkins CR. Double blind randomized controlled trial of two different breathing techniques in the management of asthma. Thorax. 2006;61(8):651–656.

27. Biełous-Wilk A, Balińska-Miśkiewicz W, Panaszek B. Psychosomatyka w alergologii – astma oskrzelowa. Alergol Info. 2010;5(1):20–29.

Konflikt interesów:

Wszyscy autorzy deklarują brak konfliktu interesów

Autor korespondujący

Agnieszka Woźniewicz

Katedra i Klinika Geriatrii Collegium Medicum w Bydgoszczy

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Uniwersyteckie Centrum Kliniczne

ul. M. Skłodowskiej 9, Bydgoszcz 85-094 Poland

tel.: 886705764

e-mail: awozniewicz@gmail.com

Nadesłano: 01.06.2018

Zaakceptowano: 25.10.2018

Tabela 1 Nasilenie objawów psychologicznych związanych z astmą (SPAO) w zależności od stopnia kontroli astmy

Table 1 The severity of psychological symptoms associated with asthma (SPAO) depending on the level of asthma control

SPAO

M

Min

Max

SD

Cała grupa N=100 

Whole group N=100

52,19

22

92

14,02

Astma kontrolowana n=50

Controlled asthma n=50

43,38

22

90

11,49

Astma niekontrolowana n=50

Uncontrolled asthma n=50

61

42

92

10,32

Tabela 2. Czynniki różnicujące stopień kontroli choroby, N=100

Table 2. Factors differentiating the level of disease control, N=100

 

Z

p

Wiek 

Age

-4,46

<0.001

Współwystępowanie choroby

Coexistence of the disease

-3,45

<0.001

Czas trwania choroby

Duration of the disease

-2,63

<0.01

Z – test U Manna-Whitneya

Tabela 3. Czynniki różnicujące nasilenie objawów psychologicznych związanych z astmą, N=100

Table 3. Factors differentiating the severity of psychological symptoms associated with asthma, N=100

Z

p

Wiek

Age

4,08

<0.001

Współwystępowanie choroby

Coexistence of the disease

2,48

<0.05

Kontrola choroby

Control of the disease

6,84

<0.001

Z – test U Manna-Whitneya