Women’s breast cancer as a health problem in modern Europe

Elżbieta Cipora, Magdalena Konieczny

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Jana Grodka w Sanoku, Instytut Medyczny

 

STRESZCZENIE

Wstęp: Rak piersi jest nowotworem złośliwym najczęściej występującym u kobiet w Europie. W ostatnich latach wzrosła liczba rozpoznań tego nowotworu. Współczynniki śmiertelności z powodu raka piersi są wysokie.

Cel pracy: Ocena sytuacji epidemiologicznej kobiet w zakresie raka piersi w Europie.

Materiał i metoda: Dokonano przeglądu danych epidemiologicznych z baz danych: EUCAN – International Agency for Research on Cancer, Globocan- Estimated Cancer Incidence, Mortality, Krajowego Rejestru Nowotworów oraz aktualnego piśmiennictwa.

Wyniki: W Europie śmiertelność z powodu nowotworów złośliwych u kobiet była największa w wyniku raka piersi (16,8% zgonów). Standaryzowane współczynniki zachorowań na raka piersi i współczynniki umieralności w poszczególnych krajach Europy były zróżnicowane. W Belgii współczynnik zachorowalności wyniósł 147,5 a śmiertelności 29,5, natomiast w Rumunii współczynnik zachorowalności wyniósł 66,2 a śmiertelności 21,6. Względne przeżycia 5-letnie chorych z rozpoznaniem raka piersi najwyższe były w Islandii i Francji (powyżej 85%), a najniższe na Litwie i Łotwie (poniżej 70%). W Polsce względne przeżycia 5-letnie kobiet chorych na raka piersi wyniosły 71,6%.

Wnioski: Monitorowanie sytuacji w zakresie zachorowań na raka piersi ma istotne znaczenie dla dalszego planowania i doskonalenia działań profilaktycznych oraz działań poprawiających jakość opieki onkologicznej. Należy motywować kobiety do eliminacji czynników ryzyka zachorowania na raka piersi oraz do udziału w badaniach przesiewowych.

ABSTRACT

Introduction. Breast cancer is the most common malignancy among women in Europe. In recent years, the number of diagnoses of this cancer has increased. Mortality rates from breast cancer are high.

The aim: To assess the epidemiological situation of women in the field of breast cancer in Europe.

Material and methods: The paper has reviewed epidemiological data from databases: EUCAN – International Agency for Research on Cancer, Globocan – Estimated Cancer Incidence, Mortality, National Cancer Registry and current literature.

Results: In Europe, mortality rate due to malignant tumours in woman was the largest as the result of breast cancer (16.8% of deaths). Standardized rates of breast cancer and mortality rates in various European countries varied. In Belgium, the incidence rate was 147.5 and the mortality rate 29.5, while in Romania the incidence rate was 66.2 and mortality rate 21.6. Relative survival of patients who had suffered from breast cancer for 5 years was best in Iceland and France (over 85%), and the worst in Lithuania and Latvia (below 70%). In Poland, the relative survival of women who had suffered from breast cancer for five years was 71.6%.

Conclusions: It is important to monitor the situation regarding breast cancer in order to further plan and improve preventive activities and increase the quality of oncological care. Women should be motivated to eliminate risk factors for breast cancer and to participate in screening tests.

Public Health Forum 2018;IV(XII)2(45):108-114

 

WSTĘP

Rak piersi to najczęściej występujący nowotwór złośliwy u kobiet, stanowiący główną przyczynę zgonów w Europie i na świecie. W 2002 roku na świecie rozpoznano 1150000 nowych zachorowań na raka piersi, a aktualnie dostępne dane mówią już o 1700000 nowych rozpoznań rocznie. Obecnie 25% rozpoznań onkologicznych stawianych u kobiet na świecie stanowi nowotwór złośliwy piersi [1, 2]. Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów w Polsce zachorowalność na raka piersi w czasie ostatnich 30 lat wzrosła ponad dwukrotnie. W 2000 roku stwierdzono 11853 nowych zachorowań, w 2010 roku ponad 15700, a w 2013 roku aż 17142. W czasie najbliższych 10 lat liczba kobiet, które zachorują przekroczy 20000 rocznie. Aktualnie w Polsce z rakiem piersi zdiagnozowanym w ciągu ostatnich 5 lat żyje blisko 70000 kobiet [3−5].

W piśmiennictwie wymienia się wiele czynników ryzyka zachorowania na raka piersi. Są to m.in.: płeć żeńska, starszy wiek, mutacje w genach BRCA1 i BRCA2, przebyte łagodne zmiany rozrostowe piersi, wczesny wiek wystąpienia pierwszej miesiączki oraz późny wiek wystąpienia ostatniej miesiączki, bezdzietność, pierwszy poród w średnim wieku, stosowanie hormonalnej terapii zastępczej, otyłość, nieracjonalna dieta, częste spożywanie alkoholu, brak aktywności fizycznej [6, 7].

Przyczyn wzrostu zachorowań na raka piersi w Europie można dopatrywać się w: niekorzystnych zmianach stylu życiu (duże narażenie na stres, pośpiech, dieta z dużą zawartością fast-foodów, mała aktywność fizyczna), rosnącym zanieczyszczeniu środowiska, przesunięciu wieku pierwszego porodu, świadomej rezygnacji kobiet z macierzyństwa [8, 9]. Ponadto nowoczesne i bardziej dostępne metody diagnozowania raka piersi, wzrost świadomości zdrowotnej kobiet oraz realizowane programy profilaktyczne mogą wpływać na większą liczbę nowych rozpoznań tej choroby.

CEL PRACY

Celem badań była ocena sytuacji epidemiologicznej kobiet w zakresie zachorowalności i umieralności na raka piersi w Europie, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji w Polsce.

MATERIAŁ I METODY

Dokonano przeglądu i analizy danych epidemiologicznych pochodzących z następujących rejestrów: EUCAN – International Agency for Research on Cancer, GlobocanEstimated Cancer Incidence, Mortality, Krajowego Rejestru Nowotworów. Przeanalizowano piśmiennictwo dostępne w medycznych bazach danych pod względem sytuacji epidemiologicznej kobiet w zakresie raka piersi.

WYNIKI

W Europie najczęściej występującym nowotworem złośliwym u kobiet w 2012 roku był rak piersi. Nowotwór ten stanowił 28,8% zachorowań na wszystkie nowotwory złośliwe. Kolejnym nowotworem złośliwym rozpoznawanym w tym samym czasie był rak jelita grubego, ale nowotwór ten dotyczył o ponad połowę mniejszej populacji kobiet − 12,7% zachorowań. Znacznie mniej rozpoznań nowotworów złośliwych postawiono u kobiet w przypadku: raka płuc – 7,4%, raka szyjki macicy – 6,1% i raka jajnika – 4,1% zachorowań (Ryc. 1).

W analizowanym okresie czasu (2012 rok) rak piersi był najczęściej rozpoznawanym nowotworem złośliwym wśród europejskich kobiet [10].

Śmiertelność kobiet w wyniku nowotworów złośliwych w 2012 roku w Europie również była największa z powodu raka piersi i wyniosła 16,8% zgonów. W następnej kolejności przyczyną zgonów były: rak jelita grubego – 13,0%; rak płuc – 12,7%; rak trzustki – 6,7% oraz rak żołądka – 5,6% zgonów (Ryc. 2).

Sytuacja pod względem śmiertelności była nieco zróżnicowana w poszczególnych krajach. W Austrii, Belgii, Bośni i Hercegowinie, Bułgarii, Chorwacji, Czechach, Finlandii, Francji, Niemczech, Grecji, Macedonii, Mołdawii, Czarnogórze, Portugali, Rumuni, Serbii, Słowenii, Hiszpanii oraz na Słowacji, Ukrainie, Białorusi, Cyprze, Litwie, Łotwie, Malcie i we Włoszech rak piersi był najczęstszą przyczyną zgonów kobiet z powodu nowotworów złośliwych. Natomiast w Albanii, Danii, Islandii, Irlandii, Luksemburgu, Norwegii, Szwecji, Szwajcarii, Holandii, Anglii, w Polsce i na Węgrzech rak piersi był drugą po raku płuca przyczyną śmiertelności u kobiet [11].

Na świecie w 2012 roku rozpoznano 1677000 zachorowań na raka piersi u kobiet. W tym samym roku zmarło z powodu raka piersi 522000 kobiet, przy czym chorobowość w analizowanym okresie wyniosła 6255000. W krajach Unii Europejskiej w 2012 roku chorobowość wyniosła 1467000, natomiast zachorowania dotyczyły 367000 kobiet, a zgony wystąpiły u 91000 chorych [2, 12].

Warto zwrócić uwagę na dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, zgonów i chorobowości w krajach rozwiniętych i w krajach rozwijających się. W krajach rozwiniętych chorobowość wyniosła 3224000, natomiast zachorowania dotyczyły 794000 osób, a zgony 198000. W krajach rozwijających się chorobowość była nieco niższa i wyniosła 3032000, przy wyższej zachorowalności dotyczącej 883000 kobiet i znacznie wyższej liczbie zgonów − 324000 – w porównaniu do krajów rozwiniętych (Tab. 1). W Polsce w analizowanym okresie (2012 rok) 67800 kobiet chorowało na raka piersi, przy czym stwierdzono 17220 nowych zachorowań i 5350 zgonów z powodu tego nowotworu [12].

Standaryzowany współczynnik zachorowań na raka piersi wśród kobiet w Polsce w roku 2012 wyniósł 69,9; w Norwegii 98,4; w Szwecji 108,2; w Finlandii 121,0. Natomiast standaryzowane współczynniki śmiertelności w tych krajach z powodu raka piersi wyniosły kolejno: 19,7; 18,3; 19,5; 19,7 (Ryc. 3).

W grupie trzynastu wybranych krajów Europy najwyższa zachorowalność na raka piersi w 2012 roku występowała w Belgii (147,5), następnie w Finlandii (121,0), we Francji (118,6), w Szwecji (108,2) i w Norwegii (98,4). Współczynniki śmiertelności natomiast wyniosły: w Belgii − 29,5; w Finlandii – 19,7; we Francji − 23,7, w Szwecji – 19,5, w Norwegii – 18,3. Na podstawie przedstawionych danych można zauważyć różnice w poszczególnych krajach w skuteczności leczenia chorych na raka piersi. Najmniejszy współczynnik zachorowalności wystąpił w Rumunii i wyniósł 66,2, przy czym współczynnik śmiertelności kobiet w tym państwie był dość wysoki − 21,6. Na Litwie, przy wartości współczynnika zachorowalności 69,8, współczynnik śmiertelności wyniósł 24,5. W Polsce współczynnik zachorowalności był niewiele większy – wyniósł 69,9, natomiast współczynnik śmiertelności − 19,7. Jak wynika z przytoczonych danych w krajach skandynawskich wystąpiła znacznie wyższa zachorowalność kobiet na raka piersi niż w Polsce, ale poziom umieralności był porównywalny [13].

Jednym ze wskaźników sytuacji zdrowotnej pacjentek są ich względne przeżycia 5-letnie. Jest to stosunek liczby pacjentek w określonym wieku z rozpoznaniem raka piersi, które przeżywają 5 lat do liczby kobiet zdrowych, będących w tym samym wieku i przeżywających ten sam okres (5 lat). Najlepsza pod tym względem sytuacja w Europie była w Islandii, Francji, Szwecji, gdzie przeżycia te wyniosły powyżej 85%, natomiast najgorsza na Litwie i Łotwie − poniżej 70%, nieco lepsza w Polsce − 71,6%. W Europie średnia względnych przeżyć pięcioletnich kobiet z rozpoznaniem choroby nowotworowej wyniosła 58,0%, a kobiet z rozpoznaniem raka piersi – 81,8%. W Polsce wskaźniki te były niższe o ponad 10 punktów procentowych i wynosiły w zakresie względnych przeżyć 5-letnich kobiet z nowotworem 46,5% i przeżyć kobiet z rakiem piersi – 71,6% (Ryc. 4).

Czynnikiem wpływającym w istotny sposób na przeżycia kobiet z rozpoznaniem raka piersi są opóźnienia w diagnostyce i leczeniu. W badaniach Jassem i wsp. [15] określono czasy opóźnień w rozpoznawaniu i leczeniu raka piersi u kobiet w wybranych krajach Europy, tj. w Bułgarii, Rumunii, Serbii, Chorwacji, Polsce oraz na Słowacji, Litwie, Łotwie i Węgrzech, z uwzględnieniem opóźnień zależnych od pacjenta i zależnych od organizacji opieki zdrowotnej. Z badań wynika, że najkrótsze opóźnienia wystąpiły w Polsce i wyniosły 11,5 tygodnia, następnie na Litwie – 12,2 tygodnia, w Serbii – 12,9 tygodnia, na Słowacji – 13,2 tygodnia, w Chorwacji – 13,5 tygodnia, w Bułgarii – 15,9 tygodnia, na Węgrzech – 16,1 tygodnia. Natomiast najdłuższy czas opóźnień wystąpił na Łotwie – 17,5 tygodnia i w Rumunii – 25,5 tygodnia. Opóźnienia z winy pacjentek najkrótsze były na Węgrzech i wyniosły – 3,4 tygodnia, a następnie kolejno: w Polsce – 3,6 tygodnia, na Słowacji – 4,0 tygodnie, w Serbii – 4,5 tygodnia, w Bułgarii – 4,8 tygodnia, na Litwie i w Chorwacji – 4,9 tygodnia, w Rumunii – 6,0 tygodni.

Najkrótszy czas opóźnień systemozależnych stwierdzono u kobiet na Litwie – 8,3 tygodnia, następnie kolejno: w Serbii – 9,2 tygodnia, w Polsce 9,5 tygodnia, w Chorwacji – 10,2 tygodnia, na Słowacji – 10,7 tygodnia, w Bułgarii – 12,5 tygodnia, na Łotwie – 13,1 tygodnia, na Węgrzech – 14,5 tygodnia. Najdłuższy czas opóźnienia z powodu organizacji opieki zdrowotnej wystąpił w Rumunii i wyniósł aż 20,4 tygodnia (Tab. 2).

Z powyższych danych wynika, że czasy opóźnień pacjentozależnych były znacznie krótsze niż czasy opóźnień systemozależnych.

DYSKUSJA

Zapadalność kobiet na raka piersi jest wysoka w każdym z krajów europejskich. Można jednak zauważyć różnice między poszczególnymi krajami, np. w Belgii zachorowalność wyniosła 147,5; w Finlandii – 121,0; w Hiszpanii – 84,9; w Bułgarii – 76,3; a w Polsce – 69,9 zachorowań na 100 000 kobiet[13].

Przedstawiając sytuację epidemiologiczną dotyczącą raka piersi, należy zwrócić uwagę na umieralność kobiet z powodu tej choroby w porównaniu do liczby zachorowań. Takie porównanie może dać obraz efektywności leczenia kobiet chorych na raka piersi w poszczególnych krajach. Sytuacja w tym względzie również jest zróżnicowana. W Belgii współczynnik śmiertelności kobiet wyniósł 29,5, przy zachorowalności 147,5; w Polsce 19,7 przy zachorowalności 69,9, natomiast na Litwie 24,5 przy zachorowalności 69,8. Może to wynikać z niedoskonałości diagnostyki lub większego narażenia kobiet na czynniki zachorowania na ten rodzaj nowotworu, a także z jakości opieki onkologicznej w poszczególnych państwach. W ostatnich latach obserwuje się obniżenie o około 20−30% współczynników umieralności w Finlandii, Norwegii i Szwecji. W Polsce również widoczne jest zmniejszenie umieralności z powodu raka piersi, ale nie jest tak znaczne, jak w krajach skandynawskich [4, 16].

Rak piersi był najczęściej diagnozowany u kobiet w przedziale wieku 50−69 lat, co może wynikać z faktu, że kobiety w tym wieku są objęte programem profilaktycznym. Jednak obecnie zwiększa się liczba kobiet młodszych z diagnozą raka piersi [7, 16, 17].

Analizując względne przeżycia 5-letnie kobiet z rozpoznaniem raka piersi, należy zwrócić uwagę na przeżycia kobiet w określonych grupach wieku. W Europie najwyższe przeżycia dotyczą kobiet będących w przedziale wieku 45−54 lata, a następnie 55−64 lata i 15−44 lata. W Polsce natomiast najwyższe przeżycia stwierdza się u kobiet w przedziale wiekowym 15−44 lata, następnie 45−54 lata i 55−64 lata. Najniższe przeżycia zarówno w Europie, jak i w Polsce dotyczą kobiet najstarszych, tj. będących w wieku 75 lat i powyżej. Być może przyczyną takiego zjawiska jest występowanie wraz z wiekiem polipatologii. W każdej grupie wieku względne 5-letnie przeżycia kobiet w Polsce są niższe w porównaniu do średniej w Europie [2, 14]. Sytuacja taka może wynikać między innymi ze zbyt późnego rozpoznania raka piersi, dostępności do leczenia i opieki onkologicznej oraz sposobu monitorowania stanu zdrowia kobiet po zakończonym leczeniu choroby nowotworowej.

W sytuacji zagrożenia chorobą lub wystąpienia raka piersi ważną rzeczą jest podejmowanie interwencji mających na celu poprawę sytuacji epidemiologicznej. Zadania w tym względzie powinny polegać na: organizacji akcji i kampanii prozdrowotnych zwiększających świadomość kobiet w temacie raka piersi, propagowaniu i rozwoju poradnictwa genetycznego, umożliwieniu prowadzenia badań klinicznych dotyczących wdrażania nowych metod leczenia, poprawie dostępności kobiet do specjalistycznych ośrodków leczenia raka piersi (Breast Cancer Unit). W Polsce zadania mające na celu poprawę sytuacji w zakresie zachorowań na nowotwory zostały określone w Narodowym Programie Zwalczania Chorób Nowotworowych na lata 2016−2024. W przypadku raka piersi najważniejsze działania powinny skupiać się na: motywowaniu kobiet do udziału w badaniach przesiewowych, promocji karmienia piersią, aktywnego trybu życia oraz zdrowego odżywiania, a także motywowaniu kobiet do niepalenia tytoniu i ograniczenia spożywania alkoholu [3, 18].

Duże znaczenie w opiece zdrowotnej ma jakość udzielanych świadczeń. Na tę jakość składają się działania podejmowane wobec osób chorych i/lub zagrożonych chorobą oraz wobec osób zdrowych. W onkologii również można wyróżnić pewne propozycje działań projakościowych, tj. doskonalenie działań profilaktycznych – poprawa efektywności badań przesiewowych i edukacji społeczeństwa, ścisłe przestrzeganie standardów leczenia kobiet z rakiem piersi i konsekwencja we wdrażaniu ujednoliconej strategii postępowania klinicznego, monitorowanie jakości leczenia onkologicznego, zapewnienie kontroli stanu zdrowia kobiet po zakończonej terapii, rozszerzenie tematyki onkologicznej w kształceniu przeddyplomowym oraz poprawa dostępności do kształcenia podyplomowego pracowników ochrony zdrowia [3].

Prowadzone są badania naukowe diagnozujące sytuację i problemy kobiet z rozpoznaniem raka piersi. Ponadto powstają towarzystwa naukowe zajmujące się tymi zagadnieniami − Europejskie Towarzystwo Mastologiczne (EUSOMA), Międzynarodowe Towarzystwo Senologiczne (SIS), Polskie Towarzystwo do Badań nad Rakiem Piersi. Takie działania niewątpliwie mogą wpływać na poprawę bezpieczeństwa zdrowotnego kobiet w Europie.

WNIOSKI

W krajach Europy występuje systematyczny wzrost zachorowań na raka piersi. Można zauważyć zróżnicowanie sytuacji w poszczególnych państwach w zakresie zachorowalności i umieralności kobiet z powodu raka piersi. Konieczne jest monitorowanie sytuacji epidemiologiczneji planowanie oraz realizacja działań mających na celu zmniejszenie umieralności z powodu raka piersi we wszystkich krajach Europy.

Piśmiennictwo

1. Malvezzi M, Bertuccio P, Levi F et al. European cancer mortality predictions for the year 2012. Ann Oncol. 2012;23(4):1044–1052.

2. Steliarova-Foucher E, O’Callaghan M, FerlayJ et al. European cancer observatory: cancer incidence, mortality, prevalence and survival in Europe. Version 1.0 (September 2012) European Network of Cancer Registries, International Agency for Research on Cancer (online) [download: 06.12.2017]; http://eco.iarc.fr

3. Uchwała nr 208 Rady Ministrów z dnia 3 listopada 2015 r. Monitor Polski, 2015, poz. 1165. sprawie ustanowienia programu wieloletniego na lata 2016–2024 pod nazwą „Narodowy Program Zwalczania Chorób Nowotworowych”.

4. Didkowska J, Wojciechowska U. Nowotwory piersi w Polsce i Europie — populacyjny punkt widzenia. Nowotwory Journal of Oncology. 2013;63(2):111-118.

5. Wojciechowska U, Didkowska J, Zatoński W. Prognozy zachorowalności i umieralności na nowotwory złośliwe w Polsce do 2025 roku. Krajowy Rejestr Nowotworów, Centrum Onkologii-Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie 2009; Nowotwory złośliwe piersi, 45-51.

6. Janssens J, Vandeloo M. Rak piersi: bezpośrednie i pośrednie czynniki ryzyka związane z wiekiem i stylem życia. Nowotwory Journal of Oncology. 2009;59(3):159-167.

7. Tkaczuk-Włach J, Sobstyl M, Jakiel G. Rak piersi – znaczenie profilaktyki pierwotnej i wtórnej. Prz Menopauzalny. 2012;11(4)343-347.

8. Anothaisintawee T, WiratkapunC, Kasamesup V et al.Risk Factors of Breast Cancer. A Systematic Review and Meta-Analysis.Asia Pac J Public Health. 2013;25(5):36-387.

9. Anderson KN, Schwab RB, Martinez ME.Reproductive risk factors and breast cancer subtypes: a review of the literature.Breast Cancer Res Treat. 2014;144(1).doi.org/10.1007/s10549-014-2852-7.

10. Ferlay J, Steliarova-Foucher E, Lortet-Tieulent J et al. Cancer incidence and mortality patterns in Europe: Estimates for 40 countries in 2012.Eur J Cancer. 2013;49(6):1374 – 1403.

11. Ferlay J, Shin HR, Bray F et al.GLOBOCAN 2008 v2.0, Cancer incidence and mortality world-wide: IARC CancerBase No. 10. Lyon, France: International Agency for Research on Cancer; 2010. [download: 12.07.2017]; http://globocan.iarc.fr

12. Didkowska J. Epidemiologia nowotworów złośliwych piersi w Polsce. Krajowy Rejestr Nowotworów. 2012. Zakład Epidemiologii i Epidemiologii Nowotworów Centrum Onkologii – Instytut im. M. Skłodowskiej-Curie w Warszawie.

13. EUCAN – International Agency for Research on Cancer, [download: 19.11.2017]; http://eco.iarc.fr/eucan/

14. Smaga A, Mikułowska M, Komorowska A et al. Rak piersi w Polsce – leczenie to inwestycja. Sequence HC Partners. Warszawa 2014.

15. Jassem J, Ozmen V, Bacanu F et al. Delays in diagnosis and treatment of breast cancer: a multinational analysis.Eur J Public Health. 2014;24(5):761-767.

16. Wojciechowska U, Olasek P, Czauderna K et al. Nowotwory złośliwe w Polsce w 2014 roku. Centrum Onkologii – Instytut Marii Skłodowskiej Curie. Warszawa 2016.

17. Krajowy Rejestr Nowotworów, [download 10.11.2017];http://onkologia.org.pl

18. Jassem J, Krzakowski M. Rak piersi. In: Krzakowski M, Dziadziuszko R, Fijuth J et al.editors. Zalecenia postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w nowotworach złośliwych – 2011 r. Polska Unia Onkologii, Gdańsk: 2011; tom I; 195–246.

Konflikt interesu

Autorzy deklarują brak konfliktu interesów

Autor korespondujący

Elżbieta Cipora

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Jana Grodka w Sanoku

ul. Mickiewicza 21

38-500 Sanok

tel. 696 016 239

e-mail: elacipora@interia.pl

Nadesłano: 06.04.2018

Zaakceptowano: 20.07.2018

Tab. 1. Chorobowość, zachorowania i zgony u kobiet z rozpoznaniem raka piersi (w tys.) [12].

Tab. 1. Morbidity, incidence rate and mortality in women diagnosed with breast cancer (in thousands) [12].

Region

Chorobowość

Zachorowania

Zgony

Kraje rozwijające się

3032

883

324

Kraje rozwinięte

3224

794

198

Unia Europejska

1467

367

91

Świat

6255

1677

522

Ryc. 1. Występowanie (%) nowotworów złośliwych u kobiet w Europie w 2012 roku [10].

Fig. 1. Occurrence (%) of malignancies in women in Europe in 2012 [10].

Ryc. 2. Śmiertelność (%) z powodu nowotworów złośliwych u kobiet w Europie w 2012 roku [10].

Fig. 2.Mortality rate (%) due to malignant tumors in women in Europe in 2012 [10].

Ryc. 4. Względne przeżycia 5-letnie kobiet w Polsce a średnia w Europie (%) [14].

Fig. 4. Relative survival of women who had suffered from breast cancer for 5 years in Poland and the average in Europe (%) [14].

Ryc. 3. Standaryzowane współczynniki zachorowalności i śmiertelności z powodu raka piersi w wybranych krajach Europy w 2012 roku (na 100 000 kobiet) [13].

Fig. 3. Standardized rates of morbidity and mortality from breast cancer in selected European countries in 2012 (per 100,000 women) [13].

Tab. 2. Opóźnienia w diagnozie i leczeniu raka piersi u kobiet w wybranych krajach Europy [15].

Tab. 2. Delays in the diagnosis and treatment of breast cancer in women in selected European countries [15].

Kraj

Opóźnienia

pacjentozależne

systemozależne

ogółem

N

M

SE

N

M

SE

N

M

SE

Bułgaria

448

4,83

0,22

644

12,51

0,53

644

15,87

0,62

Chorwacja

167

4,88

0,39

248

10,23

0,65

248

13,51

0,85

Litwa

111

6,17

0,47

156

13,14

0,72

156

17,53

0,89

Łotwa

368

4,85

0,25

458

8,27

0,37

458

12,16

0,45

Polska

557

3,61

0,17

1000

9,49

0,22

1000

11,5

0,25

Rumunia

271

6,02

0,28

319

20,42

0,75

319

25,54

0,92

Serbia

663

4,47

0,19

800

9,16

0,27

800

12,86

0,38

Słowacja

154

4,00

0,35

253

10,72

0,50

252

13,15

0,60

Węgry

167

3,44

0,3

350

14,47

0,59

350

16,12

0,66