KNOWLEDGE OF FIRST AID RULES AMONG ADULT RESIDENTS OF BIELSKIE DISTRICT

Błażej Londzin1, Jakub Warakomski2, Piotr Warakomski3, Robert Bryk4, Katarzyna Tomczyk1,5, Jacek Młynarski6,
Tomasz Halat
6, Beata Łabuz-Roszak1

1 Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Medycznych, Wydział Zdrowia Publicznego w Bytomiu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, Bytom, Polska

2 Zakład Patofizjologii Katedry Patofizjologii i Endokrynologii w Zabrzu, Wydział Lekarski z Oddziałem Lekarsko-Dentystycznym w Zabrzu,
Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

3 Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Neuron, Bytom, Polska

4 Narodowy Fundusz Zdrowia, Opole, Polska

5 Studium Doktoranckie Wydziału Zdrowia Publicznego w Bytomiu, Katedra i Zakład Zdrowia Środowiskowego, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, Bytom, Polska

6 Katedra i Zakład Biofizyki, Wydział Lekarski z Oddziałem Lekarsko-Dentystycznym w Zabrzu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, Zabrze, Polska

 

Streszczenie

Wstęp: Edukacja prozdrowotna i promocja zasad udzielania pierwszej pomocy może się przyczynić do zwiększenia przeżywalności w społeczeństwie, dzięki wiedzy i umiejętnościom nabytym przez uczestników szkoleń medycznych. Takie osoby stanowią pierwsze ogniwo w łańcuchu przeżycia. Potrzebna jest jednakże kontrola oraz koordynacja działań instytucji oraz stowarzyszeń, zajmujących się szkoleniem z zakresu zasad udzielania pierwszej pomocy.

Cel pracy: Ocena znajomości zasad udzielania pierwszej pomocy w populacji osób dorosłych w powiecie bielskim.

Materiał i metody: Badanie przeprowadzono za pomocą autorskiej ankiety wśród 200 mieszkańców powiatu bielskiego.

Wyniki: 173 ankietowanych (86,5%) twierdziło, że zna zasady udzielania pierwszej pomocy. Średni wynik, uzyskany za ocenę odpowiedzi sprawdzających wiedzę, wynosił 15,2±2,4 (maksymalna ilość punktów – 20). Ankietowanym najwięcej trudności sprawiły pytania wielokrotnego wyboru dotyczące objawów udaru mózgu (prawidłowej odpowiedzi udzieliło 63 respondentów; 31,5%) oraz zasad przerwania pośredniego masażu serca (odpowiedź znało 18 osób; 9%). Na poziom wiedzy z zakresu pierwszej pomocy istotny wpływ miały wiek, wykształcenie, płeć, stan rodzinny, dzietność. Natomiast wiedza nie zależała od miejsca zamieszkania (miasto, wieś). Osoby, które odbyły szkolenie z zakresu pierwszej pomocy w czasie krótszym niż 10 lat posiadały istotnie większą wiedzę w tym temacie niż osoby, które nigdy nie odbyły takiego szkolenia lub odbyły je ponad 10 lat temu. Ponadto osoby, które kiedykolwiek przeprowadziły resuscytację, również wykazały się istotnie większą wiedzą.

Wnioski: Badanie wykazało, że mieszkańcy powiatu bielskiego posiadają dobrą wiedzę z zakresu zasad udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej. Istotne jest powtarzanie tego typu szkoleń w czasie nie krótszym niż 10 lat. Szkoleniem powinno się objąć różne grupy wiekowe (zaczynając już od szkoły podstawowej), dostosowując jego tryb i charakter zarówno do wieku, jak i wykształcenia uczestników.

Abstract

Introduction: Health-oriented education and promotion of first aid rules can contribute to increasing survival in society thanks to the knowledge and skills acquired by participants of medical trainings. Such persons constitute the first link in the chain of survival. However, it is necessary to control and coordinate the activities of institutions and associations dealing with training in the field of first aid.

The aim: To assess the knowledge of the first aid rules among inhabitants of Bielsko-Biala district.

Material and methods: The survey was carried out using a self-constructed questionnaire among 200 adult inhabitants of Bielsko-Biala district.

Results: 173 respondents (86.5%) claimed to know the rules for first aid. The mean score, obtained for the assessment of knowledge-checking answers, was 15.2±2.4 (maximum number of points – 20). The most difficult were multiple-choice questions regarding the symptoms of stroke (63 respondents answered correctly; 31.5%) and the principles of interrupting indirect heart massage (the answer was known by 18 people; 9%). The level of knowledge was significantly influenced by age, education, sex, family status, and fertility, whereas it did not depend on the place of residence (city, village). People who had attended first aid training less than 10 years ago were significantly better in this subject than people who had never taken such training or had done it more than 10 years ago. In addition, people who had whenever performed resuscitation had also shown significantly greater knowledge of first aid rules.

Conclusions: The survey showed that the inhabitants of the Bielsko-Biala district have good knowledge of the first aid rules. It is important to repeat this type of training in no less than 10 years. The training should be adjusted to various age groups (starting from the elementary school), adapting its mode and character to both the age and education of the participants.

Public Health Forum 2018;IV(XII)2(45):75-81

 

WSTĘP

Znajomość zasad udzielania pierwszej pomocy jest ważnym aspektem życia współczesnego społeczeństwa. Osoby dorosłe w Polsce mają obowiązek udzielania pierwszej pomocy pod karą więzienia do trzech lat [1]. Niestety, często ludzie nie chcą lub boją się udzielać pomocy osobom znajdującym się w stanie zagrożenia zdrowia i życia. Nierzadko pomoc udzielana jest bardzo powierzchownie i niedbale, a wynika to z nieznajomości podstawowych zasad pierwszej pomocy.

Pierwsza pomoc według ustawy z dnia 8 września 2006 to: ”zespół czynności podejmowanych w celu ratowania osoby w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego wykonywanych przez osobę znajdującą się w miejscu zdarzenia, w tym również z wykorzystaniem wyrobów medycznych i wyposażenia wyrobów medycznych, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 maja 2010 r. o wyrobach medycznych (Dz. U. Nr 107, poz. 679 oraz z 2011r. Nr 102, poz. 586 i Nr 113, poz. 657) oraz produktów leczniczych wydawanych bez przepisu lekarza dopuszczonych do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej”. Są to więc działania, podejmowane przez osoby postronne, w celu ratowania życia i zdrowia poszkodowanych oraz późniejszych następstw zdrowotnych, bez użycia jakichkolwiek instrumentów lub używając tylko niektóre przyrządy, np. opatrunki, rękawiczki ochronne [2–4].

Najwcześniejszym, a zarazem najgroźniejszym powikłaniem NZK (nagłego zatrzymania krążenia) jest uszkodzenie OUN (ośrodkowego układu nerwowego). Nieodwracalne uszkodzenie OUN po zatrzymaniu krążenia występuje już po czterech minutach. W tym kontekście, działania osób postronnych mogące temu zapobiec stają się cennym ogniwem łańcucha przeżycia. W celu zminimalizowania możliwych uszkodzeń OUN pomiędzy podjęciem działań przez ZRM (zespół ratownictwa medycznego) a zaistnieniem zdarzenia przypadkowi świadkowie powinni udzielić jak najszybciej pomocy osobie nieprzytomnej do czasu przyjazdu ZRM, które to – według Ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym – zobowiązane jest do osiągnięcia maksymalnego czasu dojazdu ośmiu minut w miastach i piętnastu minut w obszarach poza nimi. Ciągle zwiększany zakres wiedzy i umiejętności osób postronnych może przyczynić się do zmniejszenia wtórnych uszkodzeń OUN i poprawy opieki przedmedycznej, co umożliwia powrót do pełnej sprawności osób poszkodowanych [2].

Wiedza z zakresu pierwszej pomocy przedmedycznej jest coraz większa wśród polskiego społeczeństwa. Obecnie dzieci już od najmłodszych lat uczone są, jak udzielić pierwszej pomocy, znają numery alarmowe. Zadowalający jest również fakt, że dzieci i młodzież chętnie uczestniczą w zajęciach i konkursach związanych z ratownictwem medycznym. Niestety, w Polsce zajęcia tego typu nie są wpisane do obowiązkowego systemu nauczania w szkołach, a stają się jedynie nieobowiązkowym elementem zajęć pozalekcyjnych.

Edukacja prozdrowotna i promocja zasad udzielania pierwszej pomocy może się przyczynić do zwiększenia przeżywalności wśród populacji, dzięki wiedzy i umiejętnościom nabytym przez uczestników szkoleń medycznych. Takie osoby stanowią pierwsze ogniwo w łańcuchu przeżycia.

Dzięki kursom i szkoleniom organizowanym przez szereg organizacji oraz szerzenie kampanii edukacyjnych, wiedza społeczeństwa dotycząca ratowania ludzkiego życia staje się coraz większa [4]. Potrzebna jest kontrola oraz koordynacja instytucji oraz stowarzyszeń, zajmujących się promowaniem i szkoleniem z zakresu zasad udzielania pierwszej pomocy. Celem powinno być sprawdzenie, czy organizowane przez wymienione instytucje pokazy i szkolenia przekładają się na poziom wiedzy mieszkańców danego powiatu.

Dlatego autorzy niniejszej pracy postawili zbadać znajomość zasad udzielania pierwszej pomocy w populacji osób dorosłych w powiecie bielskim, a także dokonać analizy zależności poziomu posiadanej wiedzy od wieku, płci, wykształcenia, miejsca zamieszkania i stanu rodzinnego.

MATERIAŁ I METODY

Badanie przeprowadzono za pomocą autorskiej ankiety zawierającej pytania ogólne (dane dotyczące osoby badanej: płeć, wiek, miejsce zamieszkania, wykształcenie, wykonywana praca, stan cywilny oraz rodzinny) oraz pytania szczegółowe dotyczące znajomości zasad udzielania pierwszej pomocy. W badaniu wzięli udział dorośli mieszkańcy powiatu bielskiego (≥18 lat) w liczbie 200.

Według BDL (Banku Danych Lokalnych) oraz GUS (Głównego Urzędu Statystycznego) powiat bielski liczył w 2016 roku 131 716 dorosłych mieszkańców (≥18 lat), z których losowo wybrana grupa 200 mieszkańców poddała się badaniu ankietowemu. Grupa ta stanowiła 0,15% wszystkich mieszkańców powiatu bielskiego i była wyższą wartością od krytycznego poziomu istotności.

Badanie zostało przeprowadzone w lutym i marcu 2017 roku, formularze w formie papierowej rozprowadzono osobiście wśród pracowników wybranych losowo firm oraz stowarzyszeń działających na terenie powiatu, a także anonimową ankietę można było wypełnić za pośrednictwem Internetu. Udział w badaniu był dobrowolny.

Ankieta składała się z 27 pytań, jedno pytanie miało charakter otwarty, w dwóch można było zaznaczyć więcej niż jedną odpowiedź, w pozostałych jedna odpowiedź była prawidłowa. Siedem pytań dotyczyło danych osobowych badanych osób (płci, wieku, miejsca zamieszkania, wykształcenia, wykonywanej pracy oraz stanu cywilnego i posiadania dzieci). Kolejne 20 pytań dotyczyło znajomości zasad udzielania pierwszej pomocy. Pierwsze trzy pytania z części szczegółowej ankiety dotyczyły subiektywnej oceny posiadanej wiedzy i umiejętności z zakresu udzielania pierwszej pomocy. Pozostałe pytania (17) obejmowały znajomość podstawowych zagadnień z zakresu pierwszej pomocy i weryfikacji wiedzy badanych. Za każde pytanie oceniające wiedzę jednokrotnego wyboru przyznawano 1 punkt, za pytania wielokrotnego wyboru (2 pytania) przyznawano po 1 punkcie, kiedy respondent zaznaczył wszystkie odpowiedzi prawidłowe. Za pytanie 5 można było otrzymać maksymalnie 4 punkty (znajomość wszystkich ważnych telefonów). Maksymalna liczba punktów wynosiła 20.

Uzyskane wyniki zostały poddane analizie statystycznej z wykorzystaniem programu komputerowego Microsoft Office Excel 2007 oraz Statistica 12. Wynik uznano za istotny statystycznie, jeżeli uzyskany poziom istotności p był mniejszy lub równy 0,05. Dane mierzalne scharakteryzowane zostały przy użyciu średniej X i odchylenia standardowego SD. Dla danych nominalnych użyto zapisu procentowego. Weryfikacji zgodności rozkładu zmiennych z rozkładem normalnym dokonano z użyciem testu Shapiro-Wilka. W zależności od typu rozkładu istotność różnic średnich sprawdzano testem t-Studenta, U Manna-Whitney’a lub Kruskala-Wallisa. Zastosowano współczynnik korelacji Spearmanna.

WYNIKI

W badaniu wzięło udział 200 dorosłych mieszkańców powiatu bielskiego, 138 kobiet (69%) oraz 62 mężczyzn (31%). Średni wiek badanych wynosił 32,6±13,2 roku.

Populacja osób ankietowanych pochodziła z powiatu bielskiego, w którym znajdują się trzy miasta: Czechowice-Dziedzice, Szczyrk i Wilamowice oraz miejscowości o charakterze wiejskim. W przeprowadzonym badaniu udział mieszkańców miast wyniósł 69 osób (34%), a mieszkańców wsi 131 osób (66%).

Odnosząc wyniki do danych statystycznych, ankietowani dorośli mieszkańcy miast stanowili 0,2% z 37 244 mieszkańców miast powiatu bielskiego, natomiast ankietowani dorośli mieszkańcy wsi – 0,1% z 97 870 mieszkańców wsi powiatu bielskiego.

Wykształcenie podstawowe zadeklarowało 14 osób (7%), zawodowe – 31 osób (16%), średnie – 82 osoby (41%), wyższe – 73 osoby (37%).

Osoby pracujące (praca fizyczna lub umysłowa) stanowiły 68% (n=136) spośród wszystkich badanych; natomiast osoby niepracujące (uczeń / student, rencista / emeryt, bezrobotny, na utrzymaniu małżonka) –32% (n=64).

Wśród badanych, 93 osoby (46,5%) były w związku z inną osobą; ankietowani stanu wolnego to 107 osób (53,5%). 88 osób (44%) potwierdziło bycie rodzicem, 112 osób (56%) odpowiedziało się, że nie posiada potomstwa.

Na pytanie: „Czy znasz zasady udzielania pierwszej pomocy?”, twierdzącą odpowiedź wskazało 173 ankietowanych (86,5%). Wśród odpowiedzi pozostałych, odpowiedź negującą umiejętność udzielania pierwszej pomocy wskazało 7 osób (3,5%), a odpowiedź neutralną „nie wiem” zaznaczyło 20 ankietowanych (10%).

Odpowiedzi na pytanie: „Jak dawno uczestniczyłeś w szkoleniu z pierwszej pomocy?”, przedstawiono na rycinie 1. Większość ankietowanych uczestniczyła w szkoleniu z zakresu pierwszej pomocy około rok temu. 22 osoby (11%) nie uczestniczyły nigdy w tego typu szkoleniu.

Na pytanie: „Czy kiedykolwiek wykonywałeś resuscytację?”, odpowiedź twierdzącą wskazało 47 osób (23,5%), odpowiedź negującą – 148 osoby (74%), odpowiedź neutralną „nie pamiętam”
–2 osoby (1%), a 3 osoby (1,5%) nie zaznaczyły żadnej odpowiedzi.

Odpowiedzi na pozostałe pytania ankiety, dotyczące wiedzy z zakresu pierwszej pomocy, przedstawiono w Tabeli 1.

Średnia liczba punktów zdobyta przez badane osoby wynosiła 15,2±2,4 (maksymalna liczba wynosiła 20 punktów).

Znajomość zasad udzielania pierwszej pomocy a płeć

Średnia liczba punktów uzyskanych przez mężczyzn była istotnie statystycznie wyższa (15,9±2,3) niż średnia liczba punktów uzyskanych przez kobiety (14,8 ± 2,4) (p=0,004).

Znajomość zasad udzielania pierwszej pomocy a wiek

Stwierdzono istotną statystycznie ujemną korelację pomiędzy wiekiem respondentów a liczbą uzyskanych punktów (R = -0,394; p<0,05).

Znajomość zasad udzielania pierwszej pomocy a miejsce zamieszkania

Średnia liczba punktów uzyskanych przez mieszkańców wsi powiatu bielskiego (15,4±2,2) nie różniła się istotnie statystycznie od średniej liczby punktów uzyskanych przez mieszkańców miast (14,8 ± 2,7) (p=0,124).

Znajomość zasad udzielania pierwszej pomocy a wykształcenie

Średnia liczba punktów uzyskanych przez osoby z wykształceniem podstawowym lub zawodowym była istotnie statystycznie niższa (14,1±2,2) niż średnia liczba punktów uzyskanych przez osoby z wykształceniem średnim lub wyższym (15,5±2,4) (p=0,0007).

Znajomość zasad udzielania pierwszej pomocy a stan rodzinny

Średnia liczba punktów uzyskanych przez osoby pozostające w związku partnerskim była istotnie statystycznie niższa (14,5 ± 2,5) niż średnia liczba punktów uzyskanych przez osoby z stanu wolnego (15,8 ± 2,2) (p=0,0002).

Znajomość zasad udzielania pierwszej pomocy a posiadanie potomstwa

Średnia liczba punktów uzyskanych przez osoby posiadające potomstwo była istotnie statystycznie niższa (14,3±2,7) niż średnia liczba punktów uzyskanych przez osoby nie posiadające potomstwa (15,9 ± 1,9) (p<0,001).

Znajomość zasad udzielania pierwszej pomocy a odbyte szkolenie z zakresu pierwszej pomocy

Średnia liczba punktów uzyskanych przez osoby, które odbyły szkolenie z zakresu pierwszej pomocy w ostatnich 10 latach była istotnie statystycznie wyższa (15,6 ± 2,3) niż średnia liczba punktów uzyskanych przez osoby, które nigdy nie odbyły takiego szkolenia lub odbyły je ponad 10 lat temu (14,3±2,4) (p<0,001).

Znajomość zasad udzielania pierwszej pomocy a deklaracja posiadanej wiedzy z tego zakresu

Średnia liczba punktów uzyskanych przez osoby, które deklarowały, że znają zasady udzielania pierwszej pomocy była istotnie statystycznie wyższa (15,5 ± 2,3) niż średnia liczba punktów uzyskanych przez osoby, które twierdziły, iż wiedza ta jest im obca (13,1 ± 2,3) (p<0,001).

Znajomość zasad udzielania pierwszej pomocy a przeprowadzenie resuscytacji

Średnia liczba punktów uzyskanych przez osoby, które kiedykolwiek wykonywały resuscytację była istotnie statystycznie wyższa (16,7 ± 1,8) niż średnia liczba punktów uzyskanych przez osoby, które nigdy resuscytacji nie wykonywały (14,6 ± 2,4) (p<0,001).

DYSKUSJA

Wypadki oraz stany chorobowe nie tylko mogą zdarzyć się w firmach i zakładach produkcyjnych, ale również podczas życia codziennego – w domu czy też na ulicy. Szybka i skuteczna pomoc może nie tylko przyśpieszyć powrót do zdrowia, ale również zapobiec wystąpieniu innych zagrożeń życia, w tym śmierci.

Znajomość zasad udzielania pierwszej pomocy w niniejszym badaniu zadeklarowało 86,5% badanych, co w odniesieniu do innych doniesień jest wynikiem bardzo dobrym i świadczy o wysokim poziomie wiedzy ankietowanych mieszkańców powiatu bielskiego. Dla porównania – w pracy Skitek i wsp. [6] znajomość zasad pierwszej pomocy na dobrym poziomie deklarowało 38,7% ankietowanych, zaś w badaniu Patryn i wsp. [7] – 25,6% respondentów.

Doświadczenie w wykonywaniu resuscytacji deklarowało 23,5% uczestników niniejszego badania, co jest podobnym wynikiem do przedstawianych przez innych autorów [8, 9]. Najprostszą metodą bezprzyrządowego udrożnienia dróg oddechowych jest odgięcie głowy do tyłu – odpowiedź tę wskazało 85,5% badanych. Jest to wynik niższy niż w badaniu Jurczaka i wsp. [10], który wyniósł dokładnie 100%.

Pytanie wielokrotnego wyboru, które najgorzej wypadło w całej ankiecie, dotyczyło możliwości przerwania uciskania klatki piersiowej u poszkodowanego podczas masażu pośredniego serca. Prawidłową odpowiedź, mówiącą o przerwaniu ucisków klatki piersiowej w momencie całkowitego opadnięcia z sił przez osobę ratującą i/lub zauważenia oddechów u poszkodowanego, wskazało tylko 9% ankietowanych. W badaniu Jurczaka i wsp. [10] aż 97% respondentów wskazało prawidłową odpowiedź mówiącą o przerwaniu ucisków klatki piersiowej w przypadku całkowitego opadnięcia z sił i/lub w przypadku zauważenia oddechów u poszkodowanego.

Drugie pytanie wielokrotnego wyboru dotyczyło objawów udaru mózgu. Było to kolejne pytanie, które wypadło bardzo słabo. Jedynie 31,5% badanych wskazało poprawną odpowiedź (zaznaczyło wszystkie odpowiedzi – czyli właściwie rozpoznało wszystkie objawy udaru mózgu). Wynik ten koreluje z badaniami Strzyżewskiej [8], a także z innymi badaniami oceniającymi wiedzę na temat udaru mózgu [12, 13].

Ankietowanych zapytano również, czy tylko osoby z wykształceniem medycznym mają obowiązek udzielania pierwszej pomocy. 97% respondentów wskazało odpowiedź negującą, co świadczy o znajomości prawa. Podobny wynik uzyskali Jurczak i wsp. [10], gdzie 98% respondentów wskazało odpowiedź, że każdy ma obowiązek udzielania pierwszej pomocy, nie tylko osoby z wykształceniem medycznym.

Odpowiednia pozycja poszkodowanego, który ma zachowane czynności życiowe i nie podejrzewa się u niego urazu kręgosłupa, to pozycja, w której poszkodowany leży na boku – tzw. pozycja boczna ustalona. 98% ankietowanych odpowiedziało poprawnie na to pytanie. Wynik ten był znacznie wyższy od odsetka poprawnych odpowiedzi w badaniu Seweryn i wsp. (91%) [11] oraz w badaniu Patryn i wsp. (68%) [7].

Poprawne wykonanie pośredniego masażu serca to jeden z najważniejszych czynników składowych RKO (resuscytacji krążeniowo-oddechowej). Aby poprawnie wykonywać uciski klatki piersiowej, należy mieć również odpowiednio ułożone dłonie na środku klatki piersiowej. Wśród badanych, 88,5% osób poprawnie udzieliło odpowiedzi na to pytanie, w badaniu Patryn i wsp. poprawnej odpowiedzi udzieliło 81% ankietowanych [6], a w badaniu Strzyżewskiej i wsp. [9] wynik dobrych odpowiedzi wyniósł zaledwie 50%.

W przypadku zauważenia drgawek u osoby na ulicy, musimy zabezpieczyć głowę przed obrażeniami oraz utrzymać drożność dróg oddechowych. Poprawną odpowiedź na pytanie dotyczące postępowania w napadzie padaczkowym wskazało 89% badanych, w badaniu Jurczaka i wsp. [10] wynik ten wyniósł 91%, zaś w badaniu Skitek i wsp. [6] tylko 59,2%.

Porównywanie wyników badań dotyczących znajomości zasad udzielania pierwszej pomocy utrudnia stosowana metodyka (różne ankiety, odmienne sposoby zbierania i analizy danych). Niemniej jednak, uczestnicy niniejszego badania wykazali się stosunkowo wysoką wiedzą z zakresu zasad udzielania pierwszej pomocy w odniesieniu do badanych osób przez innych autorów.

WNIOSKI

1. Znajomość zasad udzielania pierwszej pomocy przez dorosłych mieszkańców powiatu bielskiego w większości aspektów jest dobra.

2. Mężczyźni posiadali lepszą wiedzę z zakresu zasad udzielania pierwszej pomocy niż kobiety.

3. Im starsza była osoba ankietowana, tym jej wiedza na temat zasad udzielania pierwszej pomocy była mniejsza.

4. Miejsce zamieszkania (wieś, miasto) nie wpływało na posiadaną wiedzę z zakresu zasad udzielania pierwszej pomocy.

5. Osoby w związkach partnerskich oraz posiadające potomstwo wykazały się istotnie mniejszą znajomością zasad udzielania pierwszej pomocy niż osoby stanu wolnego i nieposiadające potomstwa.

6. Wykształcenie respondentów w sposób istotny wpływało na wyniki ankiety – im wyższe wykształcenie, tym wiedza na tematy związane z pierwszą pomocą była wyższa.

7. Osoby, które odbyły szkolenie z zakresu pierwszej pomocy w czasie krótszym niż 10 lat posiadają istotnie większą wiedzę na ten temat niż osoby, które nigdy nie odbyły takiego szkolenia lub odbyły je ponad 10 lat temu.

8. Osoby, które kiedykolwiek przeprowadziły resuscytację, posiadały istotnie większą wiedzę dotyczącą pierwszej pomocy.

9. Istotne jest powtarzanie szkoleń dotyczących pierwszej pomocy w czasie nie krótszym niż 10 lat. Szkoleniem powinno się objąć różne grupy wiekowe (zaczynając już od szkoły podstawowej), dostosowując jego tryb i charakter zarówno do wieku, jak i wykształcenia uczestników.

Piśmiennictwo

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks Karny, Dz.U. 1997 Nr 88 poz. 553.

2. Ustawa z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym, Dz.U. 2006 Nr 191 poz. 1410.

3. Ustawa z dnia 20 maja 2010 r. o Wyrobach Medycznych, Dz. U. 2010 Nr 107 poz. 679.

4. Andres J (ed.). Wytyczne resuscytacji. Kraków: Polska Rada Resuscytacji, 2016.

5. Stebelski M. Udzielanie pierwszej pomocy według obowiązujących procedur. Na Ratunek. 2013;5:11-16.

6. Skitek I, Witt M, Goniewicz M. Ocena znajomości zagadnień z Pierwszej Pomocy w śród studentów Uczelni Uniwersyteckich miasta Poznania. Now Lek. 2012;81(6):641- 646.

7. Patryn R, Żyśko M, Sobczyńska M. Analiza poziomu wiedzy i znajomości prawa dotyczącego zasad udzielania pierwszej pomocy wśród grupy aktywnych kierowców województwa lubelskiego. Med Ogol Nauk Zdr. 2012;18(4):324-329.

8. Wiśniewski J, Majewski W. Ocena poziomu wiedzy nauczycieli szkół ponadgimnazjalnych w Zachodniopomorskiem na temat pierwszej pomocy medycznej. Rocz Pom Akad Med. 2007;53(2):114-123.

9. Strzyżewska K, Dąbrowski S, Basiński A. Ocena poziomu wiedzy studentów aglomeracji trójmiejskiej z zakresu udzielania pierwszej pomocy. Anestez Rat. 2012;6;41-52.

10. Jurczak A, Kopański Z, Gajdosz R. Wiedza z zakresu pierwszej pomocy młodzieży ponad gimnazjalnej. J Clin Healthcare. 2015;2:28-34.

11. Seweryn B, Spodaryk M, Ziarko A. Stan wiedzy studentów o zasadach udzielania Pierwszej Pomocy i Systemie Państwowego Ratownictwa Medycznego w Polsce. Panst Społecz. 2016;4:69 – 86.

12. Łabuz-Roszak B, Horyniecki M, Dobrakowski P, Tabor M, Bochenek A, Szczygieł J, Roszak M. Wiedza na temat udaru mózgu wśród studentów uczelni medycznej i niemedycznej – potrzeba edukacji prozdrowotnej w społeczeństwie polskim. In: Kamińska A, Oleśniewicz P (eds).  Kierunki rozwoju współczesnej edukacji. Sosnowiec: Wyższa Szkoła Humanitas w Sosnowcu, 2017, 225-233.

13. Łabuz-Roszak B, Pierzchała K, Porosińska A et al. Ocena wiedzy społeczeństwa polskiego na temat udaru mózgu. Ann Acad Med Siles. 2006;3:196-201.

Konflikt interesu

Autorzy deklarują brak konfliktu interesów

Autor korespondujący

Beata Łabuz-Roszak

Katedra i Zakład Podstawowych Nauk Medycznych,

Wydział Zdrowia Publicznego SUM;

ul. Piekarska 18, 41-900 Bytom

tel. 605097110;

e-mail: broszak@sum.edu.pl

Nadesłano: 30.06.2018

Zaakceptowano: 20.07.2018

Ryc. 1. Odpowiedzi na pytanie „Jak dawno uczestniczyłeś w szkoleniu z pierwszej pomocy?”

Tabela 1. Odpowiedzi na pytania dotyczące wiedzy z zakresu zasad udzielania pierwszej pomocy.

Pytanie

Odpowiedzi

N (%)

Pytanie 4: Czy wiesz, ile wynosi stosunek uciśnięć klatki piersiowej do liczby oddechów u dorosłych w postępowaniu w zatrzymaniu krążenia?

2:30*

153 (76,5%)

30:2

23 (11,5%)

15:2

15 (7,5%)

2:15

9 (4,5%)

Pytanie 5: Czy znasz numery telefonów alarmowych?

Centrum Powiadamiania Ratunkowego

169 (84,5%)

Pogotowie

178 (89%)

Straż Pożarna

178 (89%)

Policja

191 (95,5%)

Pytanie 6: Oparzyłeś się gorącą herbatą w przedramię. Co robisz?

Smarujesz tłustą maścią

4 (2%)

Polewasz alkoholem

0

Polewasz wodą o temperaturze ok. 15 st. C*

196 (98%)

Pytanie 7: Na czym polega bezprzyrządowe udrożnienie dróg oddechowych?

Brak odpowiedzi – 6 (3%)

Włożenie rurki do ust

5 (2,5%)

Pochylenie głowy do przodu

18 (9%)

Odchylenie głowy do tyłu*

171 (85,5%)

Pytanie 8: Kiedy przerwiesz uciskanie klatki piersiowej w czasie postępowania w zatrzymaniu krążenia (można wybrać kilka odpowiedzi)

Po 2 min

18 (9%) zaznaczyło obie prawidłowe odpowiedzi

Po przyjeździe karetki

Kiedy poszkodowany zacznie oddychać*

W przypadku całkowitego opadnięcia z sił*

Pytanie 9: Czym różni się reanimacja od resuscytacji?

Brak odpowiedzi – 8 osób (4%)

Niczym

20 (10%)

Resuscytacja przywraca krążenie, oddech i świadomość a reanimacja krążenie i oddech

59 (27,5%)

Resuscytacja przywraca krążenie i oddech, a reanimacja krążenie, oddech i świadomość*

113 (56,5%)

Pytanie 10: Czy tylko pracownicy służby zdrowia mają obowiązek udzielania pierwszej pomocy?

Tak

3 (1,5%)

Nie*

194 (97%)

Nie wiem

3 (1,5%)

Pytanie 11: Co oznacza skrót AED?

Brak odpowiedzi – 2 osoby (1%)

Podstawowe zabiegi resuscytacyjne

14 (7%)

Lek podawany w przypadku zadławienia

2 (1%)

Szpitalny oddział ratunkowy

6 (3%)

Automatyczny zewnętrzny defibrylator*

176 (88%)

Pytanie 12: Pozycja bezpieczna to:

Gdy poszkodowany leży na plecach

4 (2%)

Gdy poszkodowany leży na boku*

196 (98%)

Gdy poszkodowany leży na brzuchu

0

Pytanie 13: Ile czasu powinna trwać ocena oddechu?

Brak odpowiedzi – 6 osób (3%)

Nie więcej niż 5 s

50 (25%)

Nie więcej niż 10 s*

91 (45,5%)

Nie więcej niż 30 s

18 (9%)

Dostatecznie długo

35 (17,5%)

Pytanie 14: Ile powinna wynosić częstość ucisków podczas masażu serca?

Brak odpowiedzi – 3 osoby (1,5%)

60 / minutę

56 (28%)

100–120 / minutę*

82 (41%)

30 / minutę

45 (22,5%)

80 / minutę

14 (7%)

Pytanie 15: Jak układamy dłonie do pośredniego masażu serca?

W dolnej części klatki piersiowej

18 (9%)

W górnej części klatki piersiowej

5 (2,5%)

Na środku klatki piersiowej*

177 (85,5%)

Pytanie 16: Widzisz na ulicy leżącą osobę, co robisz w pierwszej kolejności?

Brak odpowiedzi – 6 osób (3%)

Po sprawdzeniu bezpieczeństwa przystępuję do udzielania pierwszej pomocy*

162 (81%)

Wzywam karetkę

31 (15,5%)

Nic nie robię, licząc, że ktoś inny tym się zajmie

1 (0,5%)

Pytanie 17: Wskaż objawy, które mogą wskazywać na udar mózgu (można wybrać kilka odpowiedzi)

Opadnięty kącik ust*

63 (31,5%) zaznaczyło wszystkie odpowiedzi

Osłabienie ręki lub nogi*

Bełkotliwa mowa*

Utrata przytomności*

Pytanie 18: Co robisz w przypadku omdlenia?

Brak odpowiedzi – 12 osób (6%)

Zaczynam uciskać klatkę piersiową

0

Dostarczam dopływ świeżego powietrza*

178 (89%)

Wzywam karetkę

10 (5%)

Podaję nitroglicerynę do ust

0

Pytanie 19: Jakie jest podstawowe postępowanie w przypadku hipoglikemii (niedocukrzenia)?

Podjęcie wysiłku fizycznego

2 (1%)

Wstrzyknięcie dodatkowej dawki insuliny

3 (1,5%)

Spożycie cukru prostego lub wypicie słodkiego napoju*

193 (96,5%)

Położenie się spać

2 (1%)

Pytanie 20: Co robisz, gdy zobaczysz napad drgawek na ulicy?

Przy pomocy długopisu rozchylam usta poszkodowanego, by nie przygryzł języka

8 (4%)

Nie dotykam chorego, bo napad musi sam minąć

2 (1%)

Przytrzymuję całe ciało, starając się wyhamować drgawki

12 (6%)

Chronię głowę przed obrażeniami i podtrzymuję drożność dróg oddechowych*

178 (89%)

*prawidłowa odpowiedź

Załącznik (Ankieta)

Dane osobowe (postaw znak X w kratce):

1. Płeć: ☐ kobieta ☐ mężczyzna

2. Wiek: ……………

3. Miejsce zamieszkania: ☐ miasto ☐ wieś

4. Wykształcenie: ☐ podstawowe ☐ zawodowe ☐ średnie ☐ wyższe

5. Wykonywana praca: ☐ umysłowa ☐ fizyczna ☐ uczeń/student ☐ rencista/emeryt ☐ bezrobotny ☐ gospodyni domowa/na utrzymaniu męża

6. Stan rodzinny: ☐ w związku partnerskim ☐ stanu wolnego

7. Dzieci: ☐ tak ☐ nie

Część szczegółowa (postaw znak X w kratce):

1. Czy znasz zasady udzielania pierwszej pomocy:

tak

nie

nie wiem

2. Jak dawno uczestniczyłeś w szkoleniu z pierwszej pomocy:

☐ nigdy ☐ rok temu ☐ pięć lat temu ☐ dziesięć lat temu

☐ ponad dziesięć lat temu

3. Czy kiedykolwiek wykonywałeś resuscytację:

☐ tak

☐ nie

☐ nie pamiętam

4. Czy wiesz ile wynosi stosunek uciśnięć klatki piersiowej do ilości oddechów u dorosłych w postępowaniu
w zatrzymaniu krążenia?

2:30

30:2

15:2

5:1

5. Czy znasz numery telefonów alarmowych:

…………….. Centrum Powiadamiania Ratunkowego

…………….. Pogotowie

…………….. Straż Pożarna

…………….. Policja

6. Oparzyłeś się gorącą herbatą w przedramię. Co robisz:

smarujesz tłustą maścią

polewasz alkoholem

polewasz wodą o temperaturze około 15 stopni Celsjusza

7. Na czym polega bezprzyrządowe udrożnienie dróg oddechowych:

włożeniu rurki do ust

pochylenie głowy do przodu

odchylenie głowy do tyłu

8. Kiedy przerwiesz uciskanie klatki piersiowej w postępowaniu w zatrzymaniu krążenia (zaznacz poprawne odpowiedzi).

po dwóch minutach

☐ po przyjeździe karetki

☐ kiedy poszkodowany zacznie oddychać

☐ w przypadku całkowitego opadnięcia z sił

9. Czym się różni reanimacja od resuscytacji:

☐ Niczym

☐ Resuscytacja przywraca krążenie oddech i świadomość a reanimacja krążenie i oddech

☐ Resuscytacja przywraca krążenie i oddech, a reanimacja krążenie oddech i świadomość

10. Czy tylko pracownicy ochrony zdrowia mają obowiązek udzielania pierwszej pomocy:

☐ tak

☐ nie

☐ nie wiem

11. Co oznacza skrót AED:

☐ podstawowe zabiegi resuscytacyjne

☐ lek podawany w przypadku zadławienia

☐ szpitalny oddział ratunkowy

☐ automatyczny zewnętrzny defibrylator

12. Pozycja bezpieczna to:

☐ gdy poszkodowany leży na plecach

☐ gdy poszkodowany leży na boku

☐ gdy poszkodowany leży na brzuchu

13. Ile czasu powinna trwać ocena oddechu:

☐ nie więcej niż 5 sekund

☐ nie więcej niż 10 sekund

☐ nie więcej niż 30 sekund

☐ dostatecznie długo

14. Ile powinna wynosić częstość ucisków podczas masażu serca:

☐ 60 na minutę

☐ 100 – 120 na minutę

☐ 30 na minutę

☐ 80 na minutę

15. Do prawidłowego masażu serca, gdzie układamy dłonie:

☐ w dolnej części klatki piersiowej

☐ w górnej części klatki piersiowej

☐ na środku klatki piersiowej

16. Widzisz na ulicy leżącą osobę; co robisz w pierwszej kolejności:

☐ po sprawdzeniu bezpieczeństwa przystępuję do udzielenia pierwszej pomocy

☐ wzywam karetkę

☐ nic nie robię, licząc że ktoś inny się tym zajmie

17. Wskaż objawy, które mogą oznaczać udar mózgu (można wybrać kilka odpowiedzi):

☐ opadnięty kącik ust

☐ osłabienie ręki lub nogi

☐ bełkotliwa mowa

☐ utrata przytomności

18. Co robisz w przypadku omdlenia:

☐ zaczynam uciskać klatkę piersiową

☐ dostarczam dopływ świeżego powietrza

☐ wzywam karetkę

☐ psikam nitrogliceryną do ust

19. Jakie jest podstawowe postępowanie w hipoglikemii (niedocukrzeniu):

☐ podjęcie wysiłku fizycznego

☐ wstrzyknięcie dodatkowej dawki insuliny

☐ spożycie cukru prostego lub wypicie słodkiego napoju

☐ położenie się spać

20. Co zrobisz, gdy zobaczysz napad drgawek na ulicy:

☐ przy pomocy długopisu rozchylę usta poszkodowanego, by nie przygryzł języka

☐ nie dotykam chorego, bo napad musi sam minąć

☐ przytrzymuję całe ciało starając się wyhamować drgawki

☐ chronię głowę przed obrażeniami i podtrzymuję drożność dróg oddechowyc