Epidemiology and prevention of invasive pneumococcal infections in adults

Joanna Bulira-Pawełczyk1, Olga Partyka1, Andrzej M. Fal1,2

1 Zakład Organizacji i Ekonomiki Ochrony Zdrowia oraz Szpitalnictwa, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, Warszawa, Polska

2 Katedra Zdrowia Publicznego, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu, Wrocław, Polska

Streszczenie

Zakażenia bakterią Streptococcus pneumoniae są na świecie najczęstszą przyczyną umieralności, której można zapobiec przez szczepienia ochronne. Problem schorzeń wywoływanych przez pneumokoki dotyka przede wszystkim małych dzieci. Dzięki podjęciu szeregu działań z zakresu podnoszenia świadomości na temat pneumokoków oraz wprowadzenia szczepień ochronnych sytuacja zdrowotna najmłodszych pacjentów uległa poprawie. Jednakże systemy ochrony zdrowia stają przed kolejnym wyzwaniem związanym z zakażeniami S. pnemoniae. Ze względu na starzenie się społeczeństwa choroby wywołane zakażenie pneumokokami stają się istotnym problemem zdrowotnym zarówno w Polsce, jak i innych krajach Europy. Osoby starsze ze względu na słabsze działanie układu immunologicznego oraz liczne choroby współistniejące znajdują się w grupie ryzyka zakażeń pneumokokowych. Niniejsza praca jest próbą prezentacji zagadnienia inwazyjnych zakażeń pneumokokami u dorosłych. Przedstawiono zarys epidemiologii inwazyjnej choroby pneumokokowej w państwach Unii Europejskiej oraz wstęp do sytuacji w Polsce. Zaprezentowano rekomendacje mające na celu lepsze zabezpieczenie zdrowotne społeczeństwa. Dokonano porównania rozwiązań dotyczących szczepień w grupie osób dorosłych w wybranych krajach. Praca pokazuje również działania podejmowane w ramach profilaktyki zakażeń pneumokokowych w Polsce poprzez przegląd programów przesłanych przez jednostki samorządu terytorialnego w celu uzyskania opinii AOTMiT.

Słowa kluczowe: Streptococcus pneumoniae, szczepienia, choroby zakaźne

Abstract

Infections of Streptococcus pneumoniae are the most common cause of mortality in the world, which can be prevented by vaccination. Diseases caused by pneumococcus affects mainly young children. Thanks to many awareness raising activities on pneumococci and the introduction of preventive vaccines the health of the youngest patients have improved. However health systems are facing another challenge related to S. pneumoniae infections. Due to the aging of the society, pneumococcal disease has become a serious health problem, both in Poland and in other European countries. Older people are at risk of pneumococcal infection because of the poorer immune system and many co-morbidities. This paper is an attempt to present the problem of invasive pneumococcal infection in adults. Presented the outline of epidemiology of invasive pneumococcal disease in European Union countries and introduction to the situation in Poland. Authors showed recommendations for improvement the health of polish population. In the article a comparison of adult vaccination in selected countries was made. The paper also shows the actions undertaken in the framework of prevention of pneumococcal infections in Poland by reviewing the programs submitted by the local government units in order to obtain the opinion of the AOTMiT.

Key words: Streptococcus pneumoniae, vaccination, communicable diseases

Public Health Forum 2017;III(XI)3(42):155-163

WSTĘP

Bakteria dwoinki zapalenia płuc jest najczęstszą przyczyną pozaszpitalnych zakażeń układu oddechowego w Polsce i na świecie. Rozpowszechnienie Streptococcus pneumoniae w populacji jest bardzo duże. Szacuje się, że 20−60% dzieci oraz 5−10% dorosłych jest nosicielami tej bakterii. Nosicielstwo nie wymaga leczenia, jednak w przypadku kontaktu osób z grup ryzyka z nosicielami może dojść do zakażenia. Zakażenie pneumokokami prowadzi przede wszystkim do rozwoju zapalenia ucha środkowego, zapalenia zatok oraz pozaszpitalnego zapalenia płuc. Według danych statystycznych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) zakażenia wywołane pneumokokami są najczęstszą przyczyną zachorowalności i śmiertelności − w szczególności w krajach rozwijających się − którym można zapobiec poprzez szczepienia ochronne [1]. Najbardziej narażone na zakażenia bakterią są dzieci poniżej 5. roku życia oraz osoby starsze, ze względu na zmniejszoną wydolność działania układu odpornościowego. Śmiertelność w grupie osób po 65. roku życia jest ponad pięciokrotnie wyższa niż w grupie osób w wieku 35−49 lat [2]. Osoby starsze są dodatkowo narażone na infekcje pneumokokowe poprzez kontakty międzypokoleniowe ze swoimi wnukami.

EPIDEMIOLOGIA CHORÓB
WYWOŁANYCH INWAZYJNYM
ZAKAŻENIEM PNEUMOKOKAMI

Choroby wywołane zakażeniem pneumokokami klasyfikowane są w dwóch grupach: choroby inwazyjne i nieinwazyjne. W drugiej grupie chorób najczęściej występujące nieinwazyjne zakażenia to: ostre zapalenie ucha środkowego (OZUŚ), zatok, zaostrzenia w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc (POChP) oraz zapalenie spojówek. Mają one łagodniejszy przebieg oraz mniejsze konsekwencje zdrowotne dla pacjenta. Wszystkie choroby, przy których można wyizolować z materiału jałowego bakterie dwoinki zapalenia płuc, noszą wspólne miano inwazyjnej choroby pneumokokowej (IChP). Do IChP należą zapalenie płuc z bakteriemią, sepsa i zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (ZOMR). Choroby te stanowią duże zagrożenie zdrowotne w skrajnych grupach wiekowych, czyli w grupie dzieci oraz grupie osób starszych. Śmiertelność w przebiegu posocznicy oraz ZOMR wywołanego pneumokokami utrzymuje się na podobnym poziomie, około 25% wszystkich chorujących. Przy zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych bakteria dwoinki zapalenia płuc dużo częściej niż inne bakterie wywołuje poważne powikłania i może odpowiadać za nawroty ZOMR [3].

W grupie pneumokoków wyróżnia się 97 typów serologicznych, podział ten warunkowany jest różnicami w budowie otoczki polisacharydowej bakterii. Według Center for Disease Control and Prevention dziesięć serotypów pneumokoków odpowiedzialnych jest za około 62% wszystkich zakażeń inwazyjnych na świecie [4]. Oznaczenie różnic otoczki wielocukrowej bakterii dwoinki stanowi podstawę przy wdrażaniu rodzaju leczenia i określaniu potencjalnej wrażliwości na podawane leki oraz przede wszystkim przy podejmowaniu działań z zakresu prewencji zdrowia, jakimi są szczepienia ochronne.

W 2014 roku według ECDC w Europie zaraportowanych zostało 17 528 nowych zachorowań na IChP. Największa zachorowalność odnotowana została w Wielkiej Brytanii – (n=4157) przypadków oraz we Francji – (n=3184), najmniej natomiast Cyprze – (n=14) oraz na Litwie – (n=7) zgłoszonych zachorowań [5]. Należy pamiętać, iż duże dysproporcje w liczbie sprawozdanych zachorowań spowodowane są różnicami w raportowaniu, jak również wynikają z niedoszacowania liczby zachorowań.

Wśród wszystkich przypadków inwazyjnej choroby pneumokokowej znaczną grupę pacjentów stanowią osoby starsze; w państwach Unii Europejskiej pacjenci powyżej 65 r.ż. lat stanowią około 50% ogółu zarejestrowanych zachorowań (Tab. 1).

Należy pamiętać, iż w dominującej części państw europejskich postępuje proces starzenia się. Wraz ze wzrastającym udziałem procentowym osób w wieku 65+ w społeczeństwie wzrasta również ryzyko zwiększonej zachorowalności na choroby związane z zakażeniem bakterią Streptococcus pneumoniae. Kolejnym ważnym czynnikiem przy interpretacji wyników zarejestrowanych zachorowań na inwazyjną chorobę pneumokokową jest kwestia niedoszacowania rzeczywistej liczby przypadków IChP. Wpływ na zaniżenie zgłoszonej liczby chorujących mają takie czynniki, jak: wcześniejsza antybiotykoterapia lub niewykonywanie posiewu krwi w celu oznaczenia potencjalnego zakażenia pneumokokami [6].

W Polsce obecnie funkcjonują dwa systemy rejestrujące zachorowania na IChP. W Narodowym Instytucie Zdrowia Publicznego – PZH (NIZP-PZH) będący systemem obowiązkowym oraz w Krajowym Ośrodku Referencyjnym ds. Diagnostyki Bakteryjnych Zakażeń Ośrodkowego Układu Nerwowego (KOROUN). Do NIZP-PZH zgłaszane są przypadki przekazywane przez szpitale do stacji sanitarno-epidemiologicznych, natomiast drugi system polega na bezpośrednim potwierdzeniu obecności bakterii w materiale przebadanym przez laboratorium KOROUN.

Według danych NIZP-PZH wzrasta liczba zachorowań na IChP. W 2015 roku było 978 przypadków IChP ogólnie. Względem 2010 roku liczba ta wzrosła niemal dwukrotnie [7]. Zapadalność na IChP w Polsce w poszczególnych województwach jest bardzo zróżnicowana, jednak zdecydowanie widać wzrost liczby nowych zachorowań przypadających na 100 tys. ludności w przeciągu ostatnich pięciu lat (Ryc. 1).

Kiedy mowa o zakażeniach pneumokokami w postępowaniach prewencyjnych ochrona zdrowia w Polsce, jak i w większości krajów UE skupia się na małych dzieciach. Dzieci w wieku poniżej 5 r.ż. są najbardziej narażone na zakażenia S. pneumoniae, jednak kwestia chorób pneumokokowych u osód dorosłych, szczególnie u osób starszych, jest również istotnym problemem z epidemiologicznego punktu widzenia. W ciągu ostatnich kilku lat można zaobserwować wzrost wykrywalności IChP u dorosłych pacjentów (Ryc. 2). Grupą dorosłych najbardziej narażoną na inwazyjne zakażenia pneumokokami są osoby w wieku powyżej 65 lat. Spowodowane jest to upośledzeniem systemu odporności związanym z fizjologicznym procesem starzenia się oraz współistnieniem innych chorób przewlekłych, przez co wzrasta ryzyko wystąpienia powikłań, w tym zgonu.

Śmiertelność wśród pacjentów zakażonych bakterią wzrasta z wiekiem. Na podstawie danych KOROUN na temat zakażeń ze znanym zejściem dla grupy wiekowej 20−24 jest ona bardzo niska. Jednak już powyżej tej granicy wiekowej śmiertelność wśród pacjentów wzrasta, a dla osób starszych współczynnik śmiertelności jest najwyższy ze wszystkich.

SZCZEPIENIA OCHRONNE PRZECIW PNEUMOKOKOM U DOROSŁYCH

Szczepienia ochronne stanowią najważniejsze narzędzie profilaktyki zdrowotnej. W przypadku zakażeń bakteriami pneumokoków są najskuteczniejszą metodą przeciwdziałania potencjalnym konsekwencjom zdrowotnym, zwłaszcza w grupach wrażliwych – dzieci poniżej 2. r.ż. i osoby powyżej 65. r.ż. Kwestie związane ze szczepieniem dzieci przeciw pneumokokom reguluje prawny obowiązek szczepień ochronnych. Zagadnienie to wygląda inaczej, jeśli chodzi o szczepienia ochronne dla osób dorosłych, które są szczepieniami zalecanymi w programie szczepień ochronnych.

W epidemiologii chorób z inwazyjnym zakażeniem pneumokokami istotne jest określenie typu serologicznego bakterii (Tab.2). Badania zgłoszonych do KOROUN materiałów, w latach 2011−2015, pokazały iż u dzieci w wieku poniżej 2 lat za zakażenia odpowiadały najczęściej bakterie klasyfikowane w pięciu typach serologicznych: 6B (15,3%), 14 (15,3%), 19A (12,0%), 19F (8,7%) i 23F (7,3%). U osób dorosłych głównymi wyizolowanymi serotypami były:
3 (21,0%), 14 (7,9%), 4 (6,2%), 19A (5,1%)
i 9V (5,1%) [8].

Pierwsza skoniugowana szczepionka przeciw pneumokokom uodparniała na 7 serotypów bakterii pneumokoków (PCV7). Została zarejestrowana w 2000 roku i przeznaczona dla niemowląt i dzieci od 2. m. ż. do 5. r. ż. Typ 10-walentny został wprowadzony w Europie z zaleceniami szczepień osób dorosłych i dzieci między 6. m. ż. a 18. r.ż. Szczepionka polisacharydowa 23-walentna przeciw pneumokokom (PPSV23) służy immunizacji przeciwko 23 serotypom bakterii, w niej zawartym. Została wprowadzona w 1983 roku i może być używana do szczepienia dzieci powyżej 2. roku życia i dorosłych. Według badań przeprowadzonych w Stanach Zjednoczonych przez Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP) wprowadzenie szczepień PCV7 na drodze odporności zbiorowej miało wpływ na obniżenie zapadalności na IChP u osób dorosłych. Następne zastąpienie powyższej szczepionki kolejną PCV13 spowodowało w przeciągu trzech lat zmniejszenie zapadalności u osób powyżej 65. r.ż. o 50% [9]. W Polsce szczepionka PCV13 znajduje się, jako zalecana w szczepieniach dla osób starszych. W związku z tym nie jest objęta finansowaniem publicznym. Powoduje to ograniczenie jej dostępności dla osób z niższymi dochodami. Włączenie tych szczepień jako obowiązkowych do PSO, chociaż bezpośrednio łączy się ze zwiększeniem wydatkowania środków finansowych na ochronę zdrowia, wskazuje na potencjalne długoterminowe korzyści dla systemu opieki zdrowotnej – zmniejszenie kosztów opieki oraz skrócenie czasu leczenia.

Szczepienia osób starszych w świetle rekomendacji europejskich i światowych

Zalecenia amerykańskiego Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP) sugerują zasadność szczepień ochronnych przeciwko pneumokokom w grupach ryzyka oraz u osób w podeszłym wieku. Zakładają one rutynowe szczepienia koniugowaną 13-walentną szczepionką przeciwko pneumokokom (PCV13) osób powyżej 65. roku życia [10].

Aktualne rekomendacje ACIP zalecają, aby:

a. osoby powyżej 65. r.ż., które nie były jeszcze nigdy szczepione przeciwko S. pneumoniae, lub u których historia szczepień jest nieznana, powinny w pierwszej kolejności otrzymać 1 dawkę PCV13, a następnie 1 dawkę szczepionki polisacharydowej (PPSV23). Szczepionkę polisacharydową należy podać w okresie 6–12 miesięcy po szczepieniu PCV13.

b. osoby w wieku 65 lat lub więcej, które nie były szczepione PCV13, ale otrzymały co najmniej jedną dawką PPSV23, zostały zaszczepione 1 dawką PCV13. Dawkę tę należy podać, co najmniej 1 rok po ostatnim szczepieniu PPSV23. Jeżeli konieczna jest druga dawka PPSV23, należy ją podać po upływie 6–12 miesięcy od szczepienia PCV13 i co najmniej 5 lat od ostatniego [11].

Europejska Unia Towarzystw Medycyny Geriatrycznej (EUGMS − European Union Geriatrics Medicine Society) oraz Międzynarodowe Stowarzyszenie Geriatrów i Gerontologów Region Europejski (IAGG-ER − International Association of Geriatrics and Gerontology – European Region) zalecają szczepienie szczepionką PPSV23 osób powyżej 60. r.ż. i ponowne doszczepianie, co 5 lat, w szczególności dorosłych przebywających w domach opieki oraz wielokrotnie hospitalizowanych. Również Europejska Liga Przeciwko Reumatyzmowi (EULAR − The European League Against Rheumatism) rekomenduje szczepienia przeciwko grypie i pneumokokom u osób powyżej 65. r.ż (12).

Większość krajów Europy Zachodniej wdraża programy immunizacji przeciwko pneumokokom w oparciu o wiek i czynniki ryzyka. Występują natomiast dość duże różnice w wyborze szczepionki (PPSV vs. PCV). PPSV23 jest szeroko rekomendowany w całej Europie Zachodniej, jednak wiele krajów włącza do swoich zaleceń dotyczących szczepień osób dorosłych szczepienia PCV13. Szczepienia szczepionkami polisacharydowymi są obecnie rekomendowane w 17 Europejskich krajach, jednakże różnią się one w wyborze grup ryzyka. Osiem krajów rekomenduje PPSV23 dla wszystkich osób powyżej 65. r.ż., 5 krajów zaleca szczepienia powyżej 60. r.ż., a 4 kraje rekomendują szczepienia tylko w wybranych grupach ryzyka [13].

Kryterium wieku

Programy szczepień profilaktycznych przeciw pneumokokom u osób starszych oparte na kryterium wieku różnią się między krajami. Dolna granica wieku, zależnie od kraju, oscyluje od 50 do 70 lat.

Kryterium ryzyka

Niektóre kraje Europy Zachodniej doradzają szczepienia tylko osób cierpiących na szczególne choroby współistniejące, stwarzające szczególne ryzyko chorób pneumokokowych. Przykładami są programy wprowadzone w Danii, Norwegii, Szwecji, Wielkiej Brytanii i niektórych regionach Włoch. Programy oparte na ryzyku maja często bardzo skomplikowana strukturę, w części krajów grupy ryzyka kwalifikujące do szczepień różnią się w różnych grupach wiekowych. Tak jest w Belgii, Danii, Francji, Niemczech, Irlandii, Luksemburgu, Hiszpanii oraz Wielkiej Brytanii. Również inne szczepionki mogą być zalecane w różnych grupach ryzyka (np. Finlandia, Francja, Irlandii, Norwegii i Wielkiej Brytanii). Szczepionki o różnym składzie mogą być rekomendowane w różnym wieku grup zagrożonych chorobą pneumokokową. Tak jest we Francji, Niemczech, Irlandii, Luksemburgu i Portugalii [9].

PROGRAMY PROFILAKTYKI
ZAKAŻEŃ PNEUMOKOKAMI
W POLSCE
W OPINII AOTMIT

Zgodnie z ustawą z 27.08.2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w ramach Programów Polityki Zdrowotnej, (Dz. U. 2008 Nr 164 poz. 1027 z późn. zm.) art. 48, Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji musi wydać opinię na temat każdego z tychże programów. Opinia ta jest wydawana zarówno dla programów tworzonych przez ministrów, jak i jednostki samorządu terytorialnego, także przez NFZ. Analiza wydanych opinii stanowi istotne źródło informacji o realizowanych świadczeniach zdrowotnych.

Do oceny przez AOTMiT od 2010 roku wpłynęło 148 Programów Polityki Zdrowotnej dotyczących szczepień przeciwko pneumokokom. W zdecydowanej większości, bo aż w 145 przypadkach wnioski dotyczyły szczepień dzieci. Przeważająca liczba programów uzyskiwała opinie pozytywną. Dane uzyskane ze strony internetowej AOTMiT zostały przedstawione w Tabeli 6.

W uzasadnieniach opinii AOTMiT do Programów Polityki Zdrowotnej oceniający podkreślają wagę problemu zakażeń pneumokokowych. Stwierdzają też, że programy szczepień przeciw pneumokokom wpisują się w priorytety zdrowotne, takie jak: „zwiększenie skuteczności zapobiegania chorobom zakaźnym i zakażeniom, zmniejszenie zachorowalności i przedwczesnej umieralności z powodu przewlekłych chorób układu oddechowego”. Opinie negatywne wniosków wynikały najczęściej z błędów dotyczących struktury programu bądź jego realizacji, zaś nie do istoty problemu zdrowotnego.

Ze 138 wniosków opiniowanych przez AOTMiT tylko 3 dotyczyły szczepień u osób dorosłych. Spośród nich 1 uzyskał ocenę negatywną. Autorzy wniosku ocenionego negatywnie popełnili szereg błędów merytorycznych i proceduralnych, począwszy od chybionego wyboru grupy docelowej po problemy dotyczące procedury przetargowej. Pozostałe dwa programy otrzymały opinię pozytywną jednakże tylko jeden z nich jest realizowany.

„Program profilaktyki zakażeń pneumokokowych wśród osób dorosłych w oparciu o szczepienia przeciwko pneumokokom w województwie kujawsko-pomorskim” wystartował w 2016 roku. Pilotaż był realizowany przez Urząd Marszałkowski w 7 wyłonionych w konkursie podmiotach leczniczych (bez udziału samorządów terytorialnych). W ramach programu kwalifikowane do szczepienia szczepionką 13-walentną były osoby leczone z powodu przewlekłego nieżytu oskrzeli i dychawicy oskrzelowej powyżej 65. roku życia. Objętych szczepieniem zostało 367 osób, a koszt całkowity (zakup szczepionek, badanie lekarskie kwalifikacyjne, szczepienie, dokumentacja medyczna) wyniósł 109 122 zł. Program ma być kontynuowany z udziałem 14 samorządów terytorialnych w roku 2017, z budżetu województwa zostanie na ten cel przekazane 11 600 zł, co będzie stanowiło około 50% kosztów programu. Planowane jest objęcie szczepieniami grupy 744 osób.

Drugi program „Program profilaktyki zakażeń pneumokokowych w oparciu o szczepienia przeciwko pneumokokom w województwie lubelskim w latach 2016−2021” jest programem dedykowanym dzieciom między 2. a 5. r.ż., jak również osobom starszym powyżej 65. r.ż. Program miał rozpocząć się od szczepień dzieci w 2016 roku, od roku 2017 miał objąć swoim zakresem osoby starsze. Z Urzędu Marszałkowskiego w Lublinie uzyskano informację, że w latach 2016 i 2017 szczepieniem objęte są dzieci od ukończenia 2. roku życia do ukończenia 5. roku życia, zamieszkałe na terenie województwa lubelskiego, które nie były szczepione szczepionką przeciwko pneumokokom. W roku 2017 nie będą szczepione osoby powyżej 65. roku życia, nie wiadomo też, kiedy zostaną objęte szczepieniem, ponieważ uzależnione to jest od wysokości środków finansowych przyznawanych na realizację programów w kolejnych latach.

Podsumowując powyższe informacje, aktywnie działa jeden program szczepień przeciwko pneumokokom dedykowany osobom powyżej 65. roku życia, który obejmie swoim zasięgiem około 1100 osób.

Większość krajów europejskich posiada ogólnokrajowe lub regionalne rekomendacje dotyczące szczepień przeciw pneumokokom, poza rutynowymi programami szczepień dla dzieci, zawartymi w kalendarzach szczepień.

PODSUMOWANIE

Zakażenia bakterią S. pneumoniae pozostają jednym z największych problemów zdrowotnych, z tego powodu pięć lat temu WHO nadała szczepieniom przeciw pneumokokom najwyższy priorytet spośród chorób zakaźnych, którym można zapobiegać za pomocą szczepień. Wzrastająca świadomość na temat konsekwencji zdrowotnych, jakie niesie zakażenie pneumokokami, spowodowała objęcie dzieci poniżej 2 r.ż. obowiązkiem szczepień ochronnych, jako tych najbardziej narażonych. Jednak kwestia chorób zakaźnych nie jest sprawą zamkniętą, ponieważ Polska, jak i większość państw europejskich, staje przed wyzwaniem związanym ze starzeniem się społeczeństwa. Osoby starsze znajdują się w grupie ryzyka, w której rozwój inwazyjnej choroby pneumokokowej może doprowadzić do śmierci, a na pewno do długotrwałego i kosztownego leczenia. Szczepienia ochronne pozostają najskuteczniejszą oraz najtańszą formą zapobiegania chorobom zakaźnym, dlatego należy zwiększać świadomość na temat szczepień przeciw pneumokokom wśród dorosłych. W związku z narastającym problemem zakażeń pneumokokowych w populacji dorosłych, wskazane jest, aby osoby zajmujące się kreowaniem polityki zdrowotnej, stworzyły program profilaktyki dedykowany dla tej grupy wiekowej.

PIŚMIENNICTWO

1. Black RE, Cousens S, Johnson HL et al. Global, regional,and national causes of child mortality in 2008: a systematic analysis. Lancet 2010;375:1969-1987.

2. Hryniewicz W. Epidemiologia zakażeń pnemokokowych w Polsce i na świecie. Nowa 13-walentna skoniugowana szczepionka przeciw pneumokokom w świetle aktualnej wiedzy na temat zakażeń Streptococcus pneumoniae. Wrocław: Elsevier Urban&Partner, 2010, 4-5.

3. Albrecht P, Hryniewicz W, Kuch A, Przyjałkowski W, Skoczyńska A, Szenborn L. Rekomendacje postępowania w zakażeniach bakteryjnych ośrodkowego układu nerwowego. Warszawa: KOROUN, 2011.

4. https://www.cdc.gov/vaccines/pubs/pinkbook/downloads/pneumo.pdf, pobrane: 17.08.2017.

5. European Centre for Disease Prevention and Control. Annual epidemiological report 2015. Invasive pneumococcal disease. Stockholm: ECDC; 2016.

6. Skoczyńska A. Epidemiologia inwazyjnej choroby pneumokokowej. Med. Prakt. Szczepienia 2017;1:71-73.

7. Czarkowski M, Cielebak E, Staszewska-Jakubik E, Kondej E. Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce. Meldunki epidemiologiczne. NIZP-PZH, http://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/index_p.html#01, pobrane: 20.08.2017

8. Skoczyńska A. Epidemiologia inwazyjnej choroby pneumokokowej. Med Prakt. Szczepienia 2017;1:71-73.

9. Tomczyk S, Bennett N, Stoecker C et al. Use of 13-valent pneumococcal conjugate vaccine and 23-valent pneumococcal polysaccharide vaccine among adults aged ≥65 years: recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP). Morbidity and Mortality Weekly Report. 2014;63 (37):822-825.

10. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP) recommended immunization schedules for persons aged 0 through 18 years and adults aged 19 years and older − United States. 2013. MMWR Surveill Summ. 2013;62 (Suppl 1):1 [Erratum in MMWR Surveill Summ. 2013;62:25].

11. Michel JP, Chidiac C, Grubeck-Loebenstein B et al. Advocating vaccination of adults aged 60 years and older in western Europe: statement by the Joint Vaccine Working Group of the European Union Geriatric Medicine Society and the International Association of Gerontology and Geriatrics – European Region. Rejuvenation Res 2009;12:127-135.

12. Michel J-P, Gusmano M, Blank PR, Philp I. Vaccination and healthy ageing, how to make life-course vaccination a successful public health strategy. Eur. Geriatr. Med. 2010;1(3):155-165.

13. Castiglia P. Recommendations for Pneumococcal Immunization Outside Routine Childhood Immunization Programs in Western Europe. Adv Ther. 2014;31(10):1011-1044.

Adres do korespondencji

Joanna Bulira-Pawełczyk

Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego –PZH

ul. Chocimska 24, 00-791 Warszawa

tel. 22 54 21 295

e-mail: jpawelczyk@pzh.gov.pl

Nadesłano: 08.09.2017

Zaakceptowano: 25.09.2017

Joanna Bulira-Pawełczyk, Olga Partyka, Andrzej M. Fal

Tabela 1. Potwierdzone przypadki zachorowania na IChP w wybranych krajach UE w grupie osób >65 r.ż.

Table 1. Confirmed cases of IPD in selected EU countries in the group of people > 65 years old.

Rok/Year

2010

2011

2012

2013

2014

Austria

152

70

128

183

168

Belgia / Belgium

784

745

760

714

578

Cypr / Cyprus

3

11

7

2

6

Czechy / Czech Republic

129

130

140

180

154

Dania / Denmark

501

502

506

442

449

Estonia

3

3

9

11

5

Finlandia / Finland

304

298

343

319

355

Francja / France

2414

2403

2265

1882

1656

Grecja / Greece

8

7

14

11

8

Węgry / Hungary

34

32

75

92

56

Irlandia / Ireland

150

165

178

171

165

Włochy / Italy

413

392

465

518

523

Łotwa / Latvia

2

10

19

17

10

Litwa / Lithuania

2

0

1

3

0

Holandia / Netherlands

297

329

357

377

313

Norwegia / Norway

390

382

327

307

311

Polska / Poland

57

78

134

171

235

Rumunia / Romania

11

19

13

14

12

Słowacja / Slovakia

3

14

12

24

22

Słowenia / Slovenia

91

100

94

127

116

Hiszpania / Spain

931

951

1051

966

890

Szwecja / Sweden

817

733

810

778

738

Wielka Brytania /UK

2498

2109

2498

2445

2119

UE / EU

10020

9503

10221

9772

8920

Źródło: Invasive pneumococcal disease – Annual Epidemiological Report 2016, ECDC

Epidemiologia i profilaktyka inwazyjnych zakażeń pneumokokowych w grupie osób dorosłych

Źródło:Opracowanie własne na podstawie meldunków epidemiologicznych NIZP-PZH

Ryc. 1 Zapadalność na IChP w Polsce według województw, porównanie 2011 i 2015 roku.

Fig. 1 Incidence of IPD in Poland by voivodship, comparison 2011 and 2015 year.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych KOROUN

Ryc. 2. Wykrywalność IChP w Polsce w latach 2009–2016 wśród osób dorosłych.

Fig. 2. Detection of IPD in Poland in 2009–2016 among adults.

Tabela. 2. Szczepionki przeciw pneumokokom wraz z typami serologicznymi.

Table. 2. Vaccines against pneumococcus together with serogroups.

Typ szczepionki / Type of vaccine

Liczba serotypów/Number of serotypes

Serotypy zawarte w szczepionce (pogrubione serotypy dodane w kolejnych szczepionkach) /

Serotypes included in the vaccine (bold serotypes added in subsequent vaccines)

PCV7

7

4,6B, 9V, 14, 18C, 19F, 23F

PCV10

10

1, 4, 5, 6B, 7F, 9V, 14, 18C, 19F, 23F

PCV13

13

1, 3, 4, 5, 6A, 6B, 7F, 9V, 14, 18C, 19A, 19F, 23F

PPSV23

23

1, 2, 3, 4, 5, 6B, 7F, 8, 9N, 9V, 10A, 11A, 12F, 14, 15B, 17F, 18C, 19F, 19A, 20, 22F, 23F, 33F.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie Charakterystyki Produktów Leczniczych (http://leki.urpl.gov.pl/index.php)

[Wyboldowano nowo pojawiające się szczepy bakterii S.Pneumonie w kolejnych szczepionkach]

Joanna Bulira-Pawełczyk, Olga Partyka, Andrzej M. Fal

Tabela 3. Porównanie zarejestrowanych przypadków IChP wywołanych serotypami PCV13 i PPV23 wśród osób > 65 lat w wybranych krajach UE.

Table. 3. Comparison of recorded cases of IChP induced by PCV13 and PPV23 serotypes among persons> 65 years in selected EU countries.

2010 rok

2011 rok

2012 rok

2013 rok

2014 rok

2015 rok

PCV13

PPV23

PCV13

PPV23

PCV13

PPV23

PCV13

PPV23

PCV13

PPV23

PCV13

PPV23

Austria

97

106

16

20

48

57

95

122

76

112

120

164

Belgia/Belgium

248

315

244

280

224

287

147

187

97

146

Czechy/Czech Republic

97

113

78

100

71

104

81

129

72

119

86

141

Dania/Denmark

274

412

249

402

199

382

139

332

121

327

103

367

Hiszpania/Spain

531

716

524

699

524

768

417

653

373

618

351

691

Finlandia/Finland

219

249

211

257

211

272

195

254

213

279

226

307

Francja/France

183

268

230

374

139

232

141

249

86

170

141

333

Węgry/Hungary

26

24

27

26

32

48

47

61

26

35

34

43

Irlandia/Ireland

66

101

68

104

81

129

71

106

50

99

50

111

Włochy/Italy

83

104

46

67

142

220

181

275

118

209

130

297

Holandia/Netherlands

169

261

164

298

176

307

149

313

112

264

152

333

Norwegia/Norway

189

280

180

286

136

232

85

203

84

198

61

192

Polska/Poland

29

36

26

37

60

75

73

83

43

50

125

163

Szwecja/Sweden

366

521

313

521

311

548

253

489

239

519

Słowenia/Slovenia

74

84

77

80

75

88

95

106

88

97

125

139

Wielka Brytania/UK

107

147

852

1379

682

1319

512

1246

406

1236

558

1852

UE/EU

2407

3231

3384

4955

3139

5069

2764

4898

2242

4479

2544

5701

Źródło: Opracowanie własne na podstawie Invasive pneumococcal disease – Annual Epidemiological Report 2016, ECDC

Epidemiologia i profilaktyka inwazyjnych zakażeń pneumokokowych w grupie osób dorosłych

Tabela 4. Finansowanie szczepień przeciw pneumokokom u osób dorosłych w krajach UE

Table 4. Financing of vaccination against pneumococci in adults in EU countries

Kraj / Country

PCV13

Finansowane (zalecenia oparte na wieku) /

Funded (recommendations based on age)

Niefinansowane (zalecenia oparte na wieku) /
Non-financed (recommendations based on age)

Finansowane (zalecenia oparte na ryzyku) /

Funded (risk-based recommendations)

Niefinansowane (zalecenia oparte na ryzyku) /

Non-financed
(risk-based recommendations)

Austria

X

X

Dania / Denmark

X

X

Belgia / Belgium

X

X

Luxemburg

X

X

Finlandia / Finland

X

Holandia / Netherlands

X

Irlandia / Ireland

X

X

Wielka Brytania / UK

X

Hiszpania / Spain

X

Francja / France

X

Niemcy / Germany

X(Saksonia)

X

Włochy / Italy

X

X

Grecja / Greece

X

Norwegia / Norway

X

Szwecja / Sweden

Prywatne (brak rekomendacji lub zwrot kosztów)
– regiony z szczepieniami finansowanymi dla grup ryzyka /
Private (no recommendation or reimbursement)
– regions with vaccines funded for risk groups

Portugalia / Portugal

Prywatne (brak rekomendacji lub zwrot kosztów) /
Private (no recommendation or reimbursement)

Źródło: Opracowanie własne na podstawie Castiglia P. Recommendations for Pneumococcal Immunization Outside Routine Childhood Immunization Programs in Western Europe. Advances in Therapy.

Joanna Bulira-Pawełczyk, Olga Partyka, Andrzej M. Fal

Tabela. 5. Programy szczepień przeciw pneumokokom u dorosłych, kryterium wieku

Table. 5. Vaccination programs against pneumococci in adults, age criterion.

Kraj/Country

Rekomendacje dotyczące wieku, PPSV23 / Recommendations on age, PPSV23

Rekomendacje dotyczące wieku, PCV13 /
Recommendations on age, PCV13

Austria

programy z obiema szczepionkami / programs with both vaccines

Dania / Denmark

>65

Belgia / Belgium

programy z obiema szczepionkami / programs with both vaccines

Luxemburg

>60 r.ż.

Finlandia / Finland

>65 r.ż.

Holandia / Netherlands

Irlandia / Ireland

>65 r.ż.

Wielka Brytania / UK

>65 r.ż.

Hiszpania / Spain

>60 / >65 r.ż.- większość regionów / most regions

Francja / France

Niemcy / Germany

>60 r.ż.– tylko Saksonia /
only Saxony

Włochy / Italy

>50 -> 70* r.ż.

Grecja / Greece

>50 r.ż.

Norwegia / Norway

>65 r.ż.

Szwecja / Sweden

>65 r.ż.

Portugalia / Portugal

*Włochy różnią się znacząco rekomendacjami w zależności od regionu: Toskania >50 r.ż., Basilicata, Bolzano i Trydent >65 r.ż., Liguria >70 r.ż., Puglia – kohorty 60, 65, 70 r.ż., Sycylia – kohorty 65 i 75 r.ż.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie Castiglia P. Recommendations for Pneumococcal Immunization Outside Routine Childhood Immunization Programs in Western Europe. Advances in Therapy.

Epidemiologia i profilaktyka inwazyjnych zakażeń pneumokokowych w grupie osób dorosłych

Tabela 6. Wnioski dotyczące szczepień przeciw pneumokokom opiniowane przez AOTMiT w latach 2010-2017

Table 6. Conclusions on vaccination against pneumococcal by AOTMiT in 2010-2017

Rok / Year

Liczba wniosków opiniowanych, dotyczących szczepień na pneumokoki /
Number of requests for pneumococcal vaccines

Liczba opinii pozytywnych / Number of positive reviews

Liczba opinii negatywnych / Number of negative reviews

Brak opinii / No reviews

Liczba wniosków dotyczących szczepień na pneumokoki dla osób dorosłych / Number of applications for pneumococcal vaccination for adults

2017

4

3

0

1

0

2016

23

22

1

0

2-pozytywne

2015

19

19

0

0

0

2014

25

23

2

0

1- negatywna

2013

30

27

3

0

0

2012

19

13

6

0

0

2011

14

12

2

0

0

2010

4

3

0

1

0

Źródło: Opracowanie własne na podstawie programów zgłoszonych do AOTMiT

Joanna Bulira-Pawełczyk, Olga Partyka, Andrzej M. Fal

Epidemiologia i profilaktyka inwazyjnych zakażeń pneumokokowych w grupie osób dorosłych